ทำไมเราจึงนำพวงมาลัยและดอกไม้มาถวายพระ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาไปวัด หลายคนคงเคยแวะซื้อดอกบัวกับพวงมาลัยก่อนเดินเข้าโบสถ์ หรือกลับถึงบ้านก็เปลี่ยนดอกไม้บนหิ้งพระให้สดอยู่เสมอ บางบ้านทำกันมาตั้งแต่รุ่นพ่อแม่จนกลายเป็นเรื่องคุ้นตา แต่เคยสงสัยไหมว่า ทำไมต้องนำดอกไม้ไปถวายด้วย?

คำตอบอยู่ที่ความหมายของการถวาย สิ่งที่เรานำไปวางไว้ไม่ได้มีไว้เพื่อให้พระพุทธรูปนำไปใช้ แต่เป็นวิธีแสดงความเคารพผ่านสิ่งที่เราถือว่าสวยงามและมีกลิ่นหอม

การถวายดอกไม้เป็นการบูชาด้วยสิ่งของ หรือที่เรียกว่าอามิสบูชา ผู้ถวายใช้ดอกไม้เป็นสื่อระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์ รวมเรียกว่าพระรัตนตรัย ส่วนพวงมาลัยก็คือดอกไม้ที่นำมาร้อยให้สวยงาม จึงใช้แสดงความเคารพได้ในลักษณะเดียวกัน

ทำไมจึงนิยมดอกบัว มะลิ หรือดาวเรือง?

ดอกบัวเป็นดอกไม้ที่พบได้บ่อยในการบูชาพระ ส่วนมะลินิยมนำมาร้อยพวงมาลัยเพราะมีสีขาวและกลิ่นหอม ขณะที่ดาวเรืองมีสีสดและบางคนชอบชื่อที่ฟังเป็นมงคล แต่ละบ้านหรือแต่ละท้องถิ่นอาจเลือกต่างกันตามความนิยมและดอกไม้ที่หาได้

ชื่อมงคลหรือสีของดอกไม้เป็นเรื่องความเชื่อและธรรมเนียม ไม่ได้มีหลักว่าต้องใช้ดอกไม้ราคาแพง หรือถ้าหาดอกชนิดหนึ่งไม่ได้แล้วจะบูชาไม่สำเร็จ ดอกไม้สะอาดที่จัดด้วยความเคารพก็เพียงพอ เลือกให้เหมาะกับกำลังของตัวเองได้

บางครั้งเราเห็นคนนำพวงมาลัยถวายพระสงฆ์ในงานสำคัญด้วย กรณีนั้นเป็นการแสดงความเคารพต่อพระสงฆ์ผู้รับ ส่วนการวางดอกไม้หน้าพระพุทธรูปเป็นการบูชาโดยมีพระพุทธรูปเป็นเครื่องระลึกถึงพระพุทธเจ้า ทั้งสองอย่างมีบริบทต่างกัน แม้จะใช้ดอกไม้เหมือนกันก็ตาม

ดอกไม้ที่เหี่ยวก็ชวนให้คิดได้

ดอกไม้ที่เพิ่งซื้อมาอาจสดสวยและหอมอยู่ไม่กี่วัน ก่อนจะค่อย ๆ โรยรา ชาวพุทธบางคนใช้ความเปลี่ยนแปลงนี้เตือนใจถึงความไม่เที่ยง ว่าสิ่งต่าง ๆ รวมถึงร่างกายและชีวิตของเราล้วนเปลี่ยนแปลงไปตามเหตุปัจจัย

ไม่ได้หมายความว่าทุกคนที่ถวายดอกไม้ต้องคิดเหมือนกัน บางคนตั้งใจแสดงความเคารพ บางคนนึกถึงคำสอนเรื่องความไม่เที่ยง และบางคนทำตามประเพณีของครอบครัว แต่ดอกไม้ก็เป็นสิ่งใกล้ตัวที่ทำให้หยุดคิดถึงเรื่องเหล่านี้ได้

เมื่อดอกไม้เริ่มเหี่ยว ควรเก็บออกและทำความสะอาดบริเวณที่บูชา แล้วจัดการตามความเหมาะสม เช่น แยกส่วนที่เป็นดอกไม้ไปทำปุ๋ยหากทำได้ ส่วนเชือกหรือวัสดุอื่นก็แยกทิ้งตามประเภท ไม่จำเป็นต้องปล่อยให้แห้งคาหิ้ง

ถ้าไม่มีดอกไม้ ก็ยังแสดงความเคารพได้

ในพุทธศาสนายังมีการบูชาอีกแบบที่เรียกว่า ปฏิบัติบูชา คือการแสดงความเคารพด้วยการนำคำสอนมาปฏิบัติ เช่น ตั้งใจรักษาศีล พูดความจริง มีเมตตา และดูแลคนรอบตัว การไหว้ด้วยความตั้งใจก็ทำได้ในวันที่ไม่มีเครื่องบูชา

พวงมาลัยหนึ่งพวงจึงเป็นเหมือนภาษาของการเคารพที่มองเห็นได้ ส่วนสิ่งที่นำติดตัวออกไปหลังจากไหว้พระ คือโอกาสที่จะนึกถึงคำสอนและค่อย ๆ ใช้กับชีวิตประจำวัน ใครสะดวกถวายดอกไม้ก็ทำได้ตามศรัทธา ใครไม่สะดวกก็ไม่จำเป็นต้องฝืนซื้อให้เดือดร้อน