ตำแหน่งในมูลนิธิไทยมีหน้าที่และอำนาจอะไรบ้าง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

มูลนิธิแห่งหนึ่งได้รับเงินบริจาคมาก้อนใหญ่ คนบริจาคอยากรู้ว่าใครเป็นคนตัดสินใจใช้เงิน ประธานสั่งได้เลยหรือไม่ เหรัญญิกถอนเงินได้คนเดียวไหม แล้วผู้ก่อตั้งมีสิทธิหยิบเงินกลับไปใช้หรือเปล่า

ในมูลนิธิ เรามักได้ยินชื่อตำแหน่งคล้ายองค์กรทั่วไป ทั้งประธาน รองประธาน เลขานุการ และเหรัญญิก แต่ชื่อตำแหน่งเพียงอย่างเดียวไม่ได้บอกอำนาจทั้งหมด เพราะแต่ละมูลนิธิมีข้อบังคับและวิธีแบ่งงานต่างกัน

ผู้ดำเนินกิจการตามกฎหมายคือคณะกรรมการมูลนิธิ ซึ่งต้องมีอย่างน้อย 3 คน ส่วนกรรมการแต่ละตำแหน่งทำอะไรหรือลงนามได้อย่างไร ต้องดูข้อบังคับ มติที่เกี่ยวข้อง และเอกสารกำหนดอำนาจของมูลนิธินั้นประกอบกัน

คณะกรรมการมูลนิธิ ทำหน้าที่ดำเนินกิจการให้เป็นไปตามกฎหมาย ข้อบังคับ และวัตถุประสงค์ของมูลนิธิ เช่น พิจารณาโครงการ กำกับการใช้ทรัพย์สิน และดูแลให้มีการจัดการตามกติกาขององค์กร กฎหมายกำหนดให้คณะกรรมการเป็นผู้แทนมูลนิธิในกิจการที่เกี่ยวกับบุคคลภายนอก ส่วนวิธีที่บุคคลจะลงนามหรือกระทำการแทน ต้องตรวจเงื่อนไขของมูลนิธิเป็นรายกรณี

ประธานกรรมการ มักเป็นผู้นำการประชุม กำกับทิศทาง และติดตามงานตามที่ข้อบังคับกำหนด บางแห่งกำหนดให้ประธานลงนามร่วมกับกรรมการคนอื่น ตำแหน่งประธานจึงไม่ได้แปลว่าสามารถใช้เงิน แต่งตั้งคน หรือทำสัญญาทุกเรื่องได้ตามลำพังเสมอไป

รองประธานกรรมการ มักช่วยงานประธานและทำหน้าที่แทนเมื่อประธานไม่อยู่หรือปฏิบัติหน้าที่ไม่ได้ ตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้ ส่วนรองประธานจะลงนามแทนได้หรือไม่ ต้องดูอำนาจที่กำหนดไว้ด้วย

เลขานุการ โดยทั่วไปดูแลงานประชุม นัดหมาย บันทึกมติ เก็บเอกสาร และประสานงาน เพื่อให้กรรมการมีข้อมูลสำหรับตัดสินใจ ส่วนเลขานุการจะเป็นกรรมการหรือมีอำนาจลงนามด้วยหรือไม่นั้น ขึ้นอยู่กับการแต่งตั้งและข้อกำหนดของแต่ละแห่ง

เหรัญญิก มักดูแลการเงิน บัญชี หลักฐานรับจ่าย และรายงานฐานะการเงิน แต่การดูแลบัญชีไม่ได้หมายความว่ามีสิทธิถอนเงินหรืออนุมัติค่าใช้จ่ายคนเดียวโดยอัตโนมัติ ต้องดูทั้งระเบียบภายใน มติ และเงื่อนไขผู้มีอำนาจทำธุรกรรมกับธนาคาร

กรรมการตำแหน่งอื่น อาจได้รับมอบหมายให้ดูงานเฉพาะด้าน เช่น โครงการช่วยเหลือ กฎหมาย หรือระดมทุน ขอบเขตงานและการตัดสินใจต้องเป็นไปตามที่มูลนิธิกำหนด ส่วนเจ้าหน้าที่และอาสาสมัครช่วยปฏิบัติงานได้ แต่ไม่ได้เป็นกรรมการหรือมีอำนาจผูกพันมูลนิธิเพียงเพราะทำงานอยู่ที่นั่น

ผู้ก่อตั้ง ผู้บริจาค และที่ปรึกษา อาจมีบทบาทสำคัญต่อการเริ่มต้นหรือสนับสนุนงาน แต่สถานะเหล่านี้เพียงอย่างเดียวไม่ได้ทำให้มีอำนาจบริหารหรือนำทรัพย์สินของมูลนิธิไปใช้ส่วนตัว หลังจดทะเบียน มูลนิธิเป็นนิติบุคคล และทรัพย์สินต้องใช้เพื่อวัตถุประสงค์ของมูลนิธิ ผู้ก่อตั้งจะมีอำนาจบริหารเพียงใดจึงต้องดูด้วยว่าดำรงตำแหน่งหรือได้รับอำนาจอะไรไว้

เงินบริจาคต้องใช้ตามวัตถุประสงค์และเงื่อนไขที่เกี่ยวข้อง เช่น หากมูลนิธิจะซื้อรถสำหรับงานช่วยเหลือ ควรตรวจว่าโครงการอยู่ในวัตถุประสงค์หรือไม่ ใครมีอำนาจอนุมัติ วงเงินเท่าไร ใครลงนาม และบัญชีธนาคารกำหนดให้ใครทำรายการ มติอนุมัติภายในกับการลงนามทำธุรกรรมเป็นคนละขั้นตอนที่อาจใช้คนละเงื่อนไขกัน

การเปลี่ยนกรรมการต้องทำตามข้อบังคับ และมูลนิธิต้องนำไปจดทะเบียนภายใน 30 วันนับแต่วันที่แต่งตั้งหรือเปลี่ยนแปลง ส่วนการแก้ไขข้อบังคับเป็นอำนาจของคณะกรรมการภายใต้เงื่อนไขตามกฎหมายและข้อบังคับ โดยต้องนำไปจดทะเบียนภายใน 30 วันเช่นกัน การแก้วัตถุประสงค์มีข้อจำกัดเฉพาะเพิ่มเติม จึงเปลี่ยนได้ไม่เสรี

นายทะเบียนมีอำนาจตรวจตราการดำเนินงาน เรียกให้บุคคลที่เกี่ยวข้องชี้แจงหรือแสดงบัญชีและเอกสารตามกฎหมาย และเข้าตรวจสำนักงานภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด หากกรรมการดำเนินงานเสียหายหรือฝ่าฝืนกฎหมายหรือข้อบังคับ ผู้มีส่วนได้เสีย นายทะเบียน หรือพนักงานอัยการอาจร้องขอให้ศาลสั่งถอดถอนได้ตามกฎหมาย

ถ้าต้องการรู้ว่าใครมีอำนาจในมูลนิธิแห่งใดจริง ให้เริ่มจากขอตรวจข้อบังคับและเอกสารจดทะเบียนที่นายทะเบียนเก็บรักษาไว้ กฎหมายเปิดให้ขอตรวจหรือขอสำเนาได้ตามหลักเกณฑ์ จากนั้นดูมติ หนังสือมอบอำนาจ และเงื่อนไขบัญชีธนาคารที่เกี่ยวกับเรื่องนั้นเพิ่มเติม ชื่อตำแหน่งช่วยให้รู้หน้าที่เบื้องต้น แต่เอกสารเหล่านี้ช่วยบอกว่าใครทำอะไรได้ในกรณีจริง