เมื่อบ้านไม่ใช่พื้นที่ปลอดภัยของคนในครอบครัว

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เลิกงานแล้ว แต่ยังไม่อยากกลับบ้าน บางคนนั่งอยู่ในรถอีกพักใหญ่ บางคนเดินเข้าร้านสะดวกซื้อทั้งที่ไม่ได้อยากซื้ออะไร แค่ขอเวลาอีกนิดก่อนเปิดประตูเข้าไปเจอคำถาม คำตำหนิ หรือบรรยากาศที่เดาไม่ออกว่าวันนี้จะเกิดอะไรขึ้น

คนข้างนอกอาจเห็นว่ามีบ้านอยู่ มีครอบครัวอยู่ด้วยกันก็น่าจะสบายใจ แต่การมีที่อยู่อาศัยกับการรู้สึกปลอดภัยเป็นคนละเรื่องกัน บ้านที่ควรให้พัก อาจกลายเป็นที่ที่บางคนต้องระวังคำพูดและสีหน้าของตัวเองตลอดเวลา

บ้านจะเป็นพื้นที่ปลอดภัยได้ เมื่อคนในบ้านอยู่โดยไม่ต้องกลัวว่าจะถูกทำร้าย ถูกข่มขู่ หรือถูกเหยียดหยามซ้ำ ๆ ไม่ได้แปลว่าทุกคนต้องเห็นตรงกันหรือห้ามทะเลาะกันเลย แต่เมื่อมีปัญหา ทุกคนควรมีโอกาสพูดและได้รับการปฏิบัติด้วยความเคารพ

ความอึดอัดที่สะสมอยู่ในบ้าน

บางบ้านเริ่มต้นวันด้วยคำเปรียบเทียบ จบวันด้วยคำประชด เรื่องเล็กอย่างกลับบ้านช้าหรือวางของผิดที่อาจกลายเป็นการต่อว่ายาวนาน พอเล่าว่าเหนื่อยก็ถูกบอกว่าคิดมาก พอพยายามอธิบายก็ถูกตัดบทว่าเถียงผู้ใหญ่

ความเห็นไม่ตรงกันเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ในครอบครัว การเตือนกันสักครั้งก็ไม่ได้หมายความว่าเป็นการทำร้ายจิตใจเสมอไป แต่ถ้ามีการดูถูก ข่มขู่ ทำให้อับอาย หรือควบคุมกันซ้ำ ๆ จนอีกฝ่ายหวาดกลัว นั่นเป็นพฤติกรรมที่ต้องให้ความสำคัญ

ความรุนแรงในครอบครัวไม่ได้มีแต่การลงไม้ลงมือ หน่วยงานสุขภาพ healthdirect อธิบายว่าการทำร้ายอาจเกิดผ่านคำพูด จิตใจ เรื่องเพศ หรือการเงินได้ด้วย เช่น ขู่ทำร้าย ห้ามติดต่อคนใกล้ชิด ควบคุมเงินจนอีกฝ่ายเข้าถึงเงินของตัวเองไม่ได้ หรือติดตามความเคลื่อนไหวเพื่อควบคุมชีวิต

คนที่เผชิญพฤติกรรมเหล่านี้อาจเป็นลูก พ่อแม่ คู่รัก ผู้สูงอายุ หรือสมาชิกคนอื่นในบ้านก็ได้ และผู้ถูกกระทำไม่จำเป็นต้องรอให้มีรอยช้ำก่อนจึงจะขอความช่วยเหลือ

ทำไมบางคนถึงเหนื่อยทั้งที่อยู่บ้าน

ถ้าต้องคอยฟังว่าอีกคนเดินลงบันไดมาแรงแค่ไหน หรือคอยเดาจากเสียงเปิดประตูว่าวันนี้เขาอารมณ์ดีหรือเปล่า การอยู่บ้านก็อาจกลายเป็นช่วงเวลาที่ต้องระวังตัวแทนที่จะได้พัก บางคนนอนไม่หลับ ไม่มีสมาธิ หรือเริ่มไม่มั่นใจในการตัดสินใจของตัวเอง

องค์การอนามัยโลกระบุว่า ความรุนแรงจากคู่รักเชื่อมโยงกับความเสี่ยงด้านสุขภาพจิต รวมถึงภาวะซึมเศร้าและความวิตกกังวล ส่วนเด็กที่อยู่ในเหตุการณ์ก็อาจได้รับผลกระทบเช่นกัน อาการของแต่ละคนต่างกัน และไม่ควรใช้บทความเพียงอย่างเดียววินิจฉัยตัวเอง

บางคนยังรักครอบครัวและอยากให้ความสัมพันธ์ดีขึ้น บางคนต้องพึ่งพารายได้หรือดูแลสมาชิกในบ้าน จึงยังออกมาไม่ได้ การอยู่ต่อไม่ได้แปลว่ายอมรับสิ่งที่เกิดขึ้น และไม่ใช่เหตุผลให้ใครกล่าวโทษผู้ถูกกระทำ

เริ่มดูแลตัวเองจากจุดที่ทำได้

ถ้าสถานการณ์ปลอดภัยพอ อาจเริ่มจดว่าเหตุการณ์แบบไหนเกิดขึ้นบ่อยและส่งผลกับเราอย่างไร เพื่อให้มองเห็นปัญหาชัดขึ้น หากต้องการเก็บข้อความข่มขู่หรือหลักฐานอื่น ควรเก็บในที่ที่อีกฝ่ายเข้าถึงไม่ได้ และทำเมื่อประเมินแล้วว่าปลอดภัย

การพูดคุยกับคนที่ไว้ใจได้ เช่น เพื่อน ญาติ ครู หรือบุคลากรทางการแพทย์ ช่วยให้มีคนรับรู้และช่วยคิดทางเลือก อาจเริ่มจากประโยคสั้น ๆ ว่า “ช่วงนี้เราไม่ค่อยปลอดภัยเวลาอยู่บ้าน อยากขอคุยด้วยหน่อย” โดยเลือกเวลาและช่องทางที่อีกฝ่ายในบ้านไม่สามารถติดตามได้

ในบ้านที่ยังคุยกันได้โดยไม่เสี่ยง การบอกขอบเขตอย่างชัดเจนอาจเป็นจุดเริ่มต้น เช่น “ถ้าคุยกันด้วยคำด่า เราขอหยุดคุยก่อน” แต่ถ้ามีการข่มขู่หรือเคยใช้ความรุนแรง การเผชิญหน้าหรือประกาศว่าจะออกจากบ้านอาจเพิ่มความเสี่ยงได้ ควรวางแผนร่วมกับคนที่ไว้ใจหรือหน่วยงานช่วยเหลือก่อน

ถ้าเป็นคนรับฟัง ให้เริ่มจากเชื่อความรู้สึกและถามว่าเขาต้องการความช่วยเหลือแบบไหน แทนการเร่งให้ให้อภัยหรือสั่งให้ออกจากบ้านทันที เพราะเจ้าตัวอาจมีข้อจำกัดและความเสี่ยงที่คนภายนอกยังไม่เห็น

หากกำลังตกอยู่ในอันตรายเร่งด่วน ให้ไปยังที่ปลอดภัยเมื่อทำได้และโทร 191 หากต้องการแจ้งเหตุความรุนแรงในครอบครัวหรือขอความช่วยเหลือ ติดต่อศูนย์ช่วยเหลือสังคม 1300 ได้ฟรีตลอด 24 ชั่วโมง โดยใช้โทรศัพท์ที่ปลอดภัยสำหรับตัวเอง

บ้านอาจไม่ได้เปลี่ยนไปในวันเดียว แต่การยอมรับว่าตัวเองกำลังเจ็บปวด และมีสิทธิ์ขอความช่วยเหลือ เป็นจุดเริ่มต้นที่ไม่ต้องทำเพียงลำพัง