ทำไม DNA ของมนุษย์จึงต่างกันทั้งที่มีบรรพบุรุษร่วมกัน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

พี่น้องที่เกิดจากพ่อแม่คู่เดียวกันอาจมีหน้าตา สีผิว หรือความสูงต่างกันได้ ยิ่งมองผู้คนทั่วโลก ความหลากหลายก็ยิ่งเห็นชัด แล้วถ้าสืบย้อนกลับไปจนมนุษย์มีบรรพบุรุษร่วมกัน เหตุใด DNA ของเราจึงไม่เหมือนกันทั้งหมด?

ก่อนอื่น DNA ของมนุษย์มีส่วนที่เหมือนกันอยู่มาก สถาบันวิจัยจีโนมมนุษย์แห่งชาติสหรัฐฯ อธิบายว่า หากเทียบลำดับ DNA ระหว่างคนสองคนแบบตำแหน่งต่อตำแหน่ง จะพบความเหมือนกันประมาณ 99.9% ตัวเลขนี้เป็นค่าประมาณตามวิธีเปรียบเทียบ และไม่ครอบคลุมความแตกต่างทุกชนิด

ส่วนที่ต่างกันเกิดขึ้นได้ เพราะ DNA ถูกส่งต่อและเปลี่ยนแปลงผ่านคนหลายชั่วรุ่น ลูกแต่ละคนได้รับชุด DNA จากพ่อและแม่ในส่วนผสมที่ต่างกัน ทั้งยังมีการเปลี่ยนแปลงใหม่เกิดขึ้นได้ระหว่างการสร้างเซลล์สืบพันธุ์หรือช่วงต้นของการพัฒนา

พี่น้องได้ DNA คนละชุดอย่างไร

โดยทั่วไปเราได้รับ DNA ในนิวเคลียสประมาณครึ่งหนึ่งจากแม่และอีกครึ่งหนึ่งจากพ่อ แต่ครึ่งหนึ่งที่ได้รับไม่ใช่สำเนาชุดเดียวกันทุกครั้ง ก่อนสร้างไข่หรืออสุจิ โครโมโซมมีการแลกเปลี่ยนชิ้นส่วนกัน และมีการจัดชุดส่งต่อไปยังเซลล์สืบพันธุ์ต่างกัน

พี่น้องจึงได้รับส่วนผสมทางพันธุกรรมคนละแบบ แม้จะมีพ่อแม่คนเดียวกัน ส่วนฝาแฝดแท้มักมีลำดับ DNA คล้ายกันมาก เพราะเริ่มจากตัวอ่อนเดียวกัน แต่ก็อาจเกิดความแตกต่างบางตำแหน่งขึ้นได้ภายหลัง

ความเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ สะสมข้ามรุ่น

เมื่อเซลล์คัดลอก DNA อาจเกิดการเปลี่ยนแปลงในลำดับของมัน ซึ่งเรียกว่าการกลายพันธุ์ บางครั้งเป็นการเปลี่ยนตัวอักษรทางพันธุกรรมหนึ่งตำแหน่ง บางครั้งเป็นการเพิ่ม ลบ หรือเปลี่ยนโครงสร้างของ DNA ช่วงหนึ่ง

การเปลี่ยนแปลงไม่ได้แปลว่าเกิดโรคเสมอไป หลายตำแหน่งไม่มีผลที่เห็นชัด บางตำแหน่งมีผลต่อการทำงานของร่างกาย และบางตำแหน่งเกี่ยวข้องกับโรค หากการเปลี่ยนแปลงอยู่ในไข่ อสุจิ หรือเกิดขึ้นตั้งแต่ระยะต้นของตัวอ่อน ก็อาจส่งต่อไปยังรุ่นลูกหลานได้

เมื่อเวลาผ่านไป ความแปรผันบางอย่างเพิ่มหรือลดในประชากรได้จากทั้งความบังเอิญ การย้ายถิ่น การมีลูกหลานร่วมกัน และการคัดเลือกตามธรรมชาติ ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อความแปรผันบางแบบสัมพันธ์กับโอกาสอยู่รอดหรือมีลูกหลานในสภาพแวดล้อมหนึ่ง

บรรพบุรุษร่วมกันไม่ได้หมายถึงพ่อแม่คู่เดียว

คำว่ามีบรรพบุรุษร่วมกันหมายถึง หากย้อนสายเครือญาติไปไกลพอ สายของคนเราจะเชื่อมถึงบรรพบุรุษบางคนร่วมกันได้ มนุษย์ในอดีตอยู่เป็นประชากรที่มีสมาชิกจำนวนมากและมีความหลากหลายทางพันธุกรรม ไม่ได้หมายความว่ามนุษย์ทั้งหมดสืบมาจากคู่สามีภรรยาเพียงคู่เดียวที่มีชีวิตอยู่ตามลำพัง

อีกทั้งบรรพบุรุษทางสายตระกูลคนหนึ่งอาจไม่ได้ส่ง DNA ที่ตรวจพบมาถึงเราทุกคน เพราะ DNA ถูกแบ่งและสับเปลี่ยนทุกชั่วรุ่น การเป็นญาติห่าง ๆ จึงไม่ได้รับประกันว่าจะมี DNA จากบรรพบุรุษคนนั้นเหลืออยู่ในตัวเรา

ลักษณะที่มองเห็น เช่น สีผิวหรือส่วนสูง เกี่ยวข้องกับยีนหลายตำแหน่ง และบางลักษณะยังได้รับอิทธิพลจากสิ่งแวดล้อมด้วย ส่วนความแตกต่างทางพันธุกรรมก็พบได้ภายในประชากรเดียวกัน ไม่ได้แบ่งคนออกเป็นกลุ่มที่มีขอบเขตทางชีววิทยาชัดเจนจากรูปลักษณ์เพียงอย่างเดียว

ดังนั้นการมีบรรพบุรุษร่วมกันกับการมี DNA ต่างกันจึงเกิดขึ้นพร้อมกันได้ สายตระกูลเชื่อมถึงกัน แต่ทุกชั่วรุ่นมีการส่งต่อ DNA คนละชุด และมีความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นเรื่อยมา