ลูกควรปฏิบัติต่อพ่อแม่อย่างไรตามหลักพุทธศาสนา

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ตอนเด็ก ๆ พ่อแม่คอยจัดข้าวปลาอาหาร พาไปโรงเรียน หรือดูแลเวลาเราเจ็บป่วย พอวันหนึ่งท่านอายุมากขึ้น คนเป็นลูกหลายคนก็เริ่มคิดว่า เราควรดูแลท่านอย่างไรจึงจะเหมาะสม

ในพระพุทธศาสนามีคำสอนเรื่องนี้อยู่ใน สิงคาลกสูตร พระสูตรที่กล่าวถึงความสัมพันธ์ระหว่างคนในชีวิตประจำวัน โดยเปรียบมารดาบิดาเป็นทิศเบื้องหน้า และกล่าวถึงสิ่งที่บุตรพึงปฏิบัติต่อท่านไว้ 5 ประการ

ทั้งห้าข้อ ได้แก่ เลี้ยงดูท่านตอบแทน ช่วยทำกิจของท่าน ดำรงวงศ์สกุล ประพฤติตนให้สมควรรับมรดก และเมื่อท่านล่วงลับแล้วให้ทำบุญอุทิศแก่ท่าน แต่ละข้อสามารถนำมาคิดและปรับใช้กับชีวิตครอบครัวได้ดังนี้

1. เลี้ยงดูท่านตอบแทน

เมื่อตอนเรายังเล็ก พ่อแม่หรือผู้เลี้ยงดูต้องใช้ทั้งแรง เวลา และทรัพย์สินเพื่อให้เราเติบโต เมื่อท่านต้องการความช่วยเหลือ ลูกจึงพึงดูแลตอบแทนตามกำลังและความจำเป็น เช่น ช่วยเรื่องอาหาร ค่าใช้จ่าย ที่อยู่อาศัย หรือพาไปพบแพทย์

การดูแลยังรวมถึงการพูดคุยและรับฟัง บางครั้งท่านอาจไม่ได้ต้องการของราคาแพง แต่อยากมีคนถามสารทุกข์สุกดิบหรือช่วยคิดเมื่อมีเรื่องกังวล ลูกแต่ละคนมีเวลาและกำลังต่างกัน จึงอาจตกลงแบ่งหน้าที่กับคนในครอบครัวให้เหมาะกับสถานการณ์ได้

2. ช่วยทำกิจของท่าน

งานบางอย่างที่พ่อแม่เคยทำได้คล่องอาจยากขึ้นเมื่ออายุมากขึ้น ลูกสามารถช่วยงานบ้าน ซื้อของ จัดการเอกสาร พาไปทำธุระ หรือช่วยอธิบายขั้นตอนที่ท่านไม่คุ้นเคย

วิธีที่ดีคือถามก่อนว่าท่านอยากให้ช่วยเรื่องใด เพราะบางอย่างท่านยังทำเองได้และอยากตัดสินใจด้วยตัวเอง การช่วยจึงควรเคารพความต้องการและศักดิ์ศรีของท่านไปพร้อมกัน

3. ดำรงวงศ์สกุล

ในพระสูตรใช้คำว่า “ดำรงวงศ์สกุล” เมื่อนำมาปรับใช้ในชีวิตปัจจุบัน อาจมองได้ว่าเป็นการรักษาสิ่งดีงามของครอบครัว เช่น ความซื่อสัตย์ การช่วยเหลือกัน และธรรมเนียมที่สร้างความผูกพัน โดยไม่จำเป็นต้องรักษาทุกอย่างไว้โดยไม่พิจารณา

ครอบครัวแต่ละบ้านมีรูปแบบไม่เหมือนกัน การรักษาความสัมพันธ์ที่ดีจึงทำได้หลายทาง ตั้งแต่ติดต่อญาติที่ห่างกัน ไปจนถึงส่งต่อเรื่องราวและบทเรียนของครอบครัวให้คนรุ่นหลัง

4. ประพฤติตนให้สมควรรับมรดก

ข้อนี้ชวนให้ลูกประพฤติตนอย่างมีความรับผิดชอบ รู้จักดูแลทรัพย์สินและใช้ชีวิตโดยสุจริต ไม่ใช้มรดกเป็นเหตุให้ทะเลาะหรือเอาเปรียบคนในครอบครัว

คำว่าเหมาะสมในที่นี้เป็นเรื่องความประพฤติตามคำสอน ไม่ใช่คำตัดสินสิทธิรับมรดกตามกฎหมาย และไม่ได้หมายความว่าพ่อแม่ทุกคนต้องมีทรัพย์สินส่งต่อให้ลูก สิ่งที่ท่านมอบให้อาจรวมถึงความรู้ ทักษะ และแบบอย่างในการใช้ชีวิตด้วย

5. เมื่อท่านล่วงลับแล้ว ทำบุญอุทิศให้ท่าน

พระสูตรกล่าวถึงการทำทักษิณาหรือการให้ทานอุทิศแก่ผู้ล่วงลับ ในวิถีพุทธที่คุ้นเคยกันอาจทำได้ด้วยการตักบาตร ถวายภัตตาหาร หรือทำความดีแล้วตั้งใจอุทิศส่วนกุศลให้พ่อแม่ เป็นการระลึกถึงท่านตามความเชื่อทางพระพุทธศาสนา

อีกด้านหนึ่ง สิงคาลกสูตรยังกล่าวถึงบทบาทของพ่อแม่ต่อบุตรด้วย เช่น การแนะนำให้ละเว้นความชั่ว สนับสนุนความดี และให้การศึกษา จึงเป็นคำสอนที่มองความสัมพันธ์ภายในครอบครัวว่ามีการดูแลกันทั้งสองฝ่าย

การนำหลักเหล่านี้มาใช้ควรคำนึงถึงชีวิตจริงของแต่ละบ้านด้วย หากความสัมพันธ์มีความรุนแรงหรือการทำร้าย การตั้งขอบเขตและขอความช่วยเหลือเพื่อความปลอดภัยเป็นเรื่องทำได้ ส่วนในวันที่ยังมีโอกาสดูแลกัน การเริ่มจากถามท่านตรง ๆ ว่าต้องการความช่วยเหลือเรื่องใด ก็เป็นจุดเริ่มต้นที่จับต้องได้