ทองคำเปลวที่ใช้ปิดพระทำจากทองจริงหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาไปทำบุญที่วัด เรามักเห็นแผ่นสีทองเล็ก ๆ วางอยู่ระหว่างกระดาษ พอลอกออกมาก็ปลิวตามลมได้ง่าย บางครั้งติดปลายนิ้วก่อนจะทันได้ปิดองค์พระ แผ่นบางขนาดนั้นทำจากทองคำแบบเดียวกับที่ใช้ทำเครื่องประดับหรือเปล่า?

รูปร่างภายนอกชวนให้แยกยาก เพราะแผ่นที่ขายสำหรับงานปิดทองมีหลายชนิด สีเหลืองเงาอาจดูคล้ายกัน แต่ส่วนผสมและราคาต่างกันได้มาก

ทองคำเปลวแท้ทำจากทองคำจริง ส่วนแผ่นสีทองที่เรียกกันว่า ทองคำเปลววิทยาศาสตร์ หรือทองเทียม ทำขึ้นจากวัสดุอื่นให้มีลักษณะคล้ายทอง จึงไม่ได้หมายความว่าทองคำเปลวทุกแผ่นที่เห็นจะมีทองคำเป็นส่วนประกอบ

สถาบันวิจัยและพัฒนาอัญมณีและเครื่องประดับแห่งชาติ หรือ GIT อธิบายว่า ทองคำเปลวแท้ผลิตจากทองคำที่มีความบริสุทธิ์ราว 95–99.99 เปอร์เซ็นต์ นำมาตีจนเป็นแผ่นบาง ตัวเลขนี้เป็นช่วงความบริสุทธิ์ที่สถาบันกล่าวถึง ไม่ได้หมายความว่าทุกยี่ห้อมีเนื้อทองเท่ากัน ส่วนผลิตภัณฑ์บางชนิดอาจผสมโลหะอื่นเพื่อให้ได้คุณสมบัติหรือเฉดสีตามต้องการ

แผ่นบาง ๆ จึงมีทองอยู่จริง แต่มีน้ำหนักน้อยมาก ราคาของทองหนึ่งแผ่นไม่อาจเทียบกับทองรูปพรรณทั้งชิ้นจากขนาดที่มองเห็นได้เพียงอย่างเดียว ปริมาณเนื้อทองขึ้นอยู่กับพื้นที่ ความหนา และความบริสุทธิ์ของแต่ละแผ่นด้วย

ทองแข็ง ๆ กลายเป็นแผ่นบางได้อย่างไร

ทองคำเป็นโลหะที่ตีแผ่ได้ดี ช่างเริ่มจากทำทองให้เป็นแผ่นบาง ตัดเป็นชิ้นเล็ก แล้วจัดวางคั่นระหว่างวัสดุรอง ก่อนตีหรือใช้เครื่องช่วยทำให้แผ่นแผ่กว้างและบางลง ผ่านหลายขั้นตอนจนได้ทองคำเปลวที่นำไปใช้งาน ความบางนี้ทำให้ทองแนบไปตามผิววัตถุและเคลื่อนไหวได้แม้มีลมเพียงเล็กน้อย

การผลิตต้องอาศัยทั้งวัตถุดิบและแรงงาน ราคาทองคำเปลวแท้จึงมักสูงกว่าวัสดุเลียนแบบ แต่ราคาถูกหรือแพงเพียงอย่างเดียวก็ยังยืนยันไม่ได้ว่าแผ่นที่ซื้อมีทองอยู่เท่าไร

แล้วทองวิทยาศาสตร์ทำจากอะไร

ชื่อทองวิทยาศาสตร์ใช้เรียกวัสดุเลียนแบบที่ทำให้มีสีและลักษณะใกล้เคียงทองคำเปลว GIT ระบุว่ามีผลิตภัณฑ์ที่ใช้สารประกอบและโลหะอื่นแทนทองคำ ส่วนแผ่นโลหะเลียนแบบที่ใช้ในงานตกแต่งบางประเภททำจากอะลูมิเนียมหรือทองแดง สูตรจึงอาจแตกต่างกันตามสินค้า ไม่ควรเหมารวมว่าทุกแผ่นมีส่วนผสมเหมือนกัน

แผ่นเลียนแบบนำไปใช้กับงานตกแต่งหรือปิดวัตถุได้ตามวัตถุประสงค์ของสินค้า แต่ถ้าผู้ซื้อต้องการทองแท้ ควรตรวจสอบรายละเอียดให้ชัดก่อนซื้อ โดยเฉพาะเปอร์เซ็นต์ทอง ผู้ผลิต และหลักฐานรับรองที่ตรวจสอบได้

ดูด้วยตาอย่างเดียวพอไหม

สี ความเงา ความบาง หรือการติดผิวช่วยให้สังเกตลักษณะสินค้าได้ แต่ไม่ใช่วิธียืนยันส่วนผสมที่แน่นอน ทองเทียมบางชนิดทำให้ดูคล้ายทองแท้ได้มาก หากต้องการทราบชนิดและปริมาณธาตุอย่างน่าเชื่อถือ สามารถส่งตัวอย่างให้ห้องปฏิบัติการตรวจวิเคราะห์ GIT ระบุว่ามีเทคนิคอย่าง XRF และ ICP-OES สำหรับตรวจองค์ประกอบ

ทองที่ใช้ปิดพระกินได้ไหม

ไม่ควรนำทองคำเปลวสำหรับปิดพระหรือแผ่นที่ไม่ทราบแหล่งที่มามาตกแต่งอาหาร เพราะไม่รู้แน่ชัดว่ามีส่วนผสมหรือสิ่งปนเปื้อนอะไร แม้ทองคำบริสุทธิ์กับวัสดุเลียนแบบจะมีคุณสมบัติต่างกัน ก็ไม่ได้หมายความว่าสินค้าสำหรับงานช่างเหมาะกับการกิน

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาระบุเมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม 2569 ว่า อาหารแปรรูปในภาชนะบรรจุที่ต้องขออนุญาตก่อนจำหน่ายไม่ได้รับอนุญาตให้ใช้ทองคำเปลวหรือผงทองคำเป็นส่วนประกอบ ส่วนอาหารที่ปรุงขายตรงแก่ผู้บริโภค อย. ไม่แนะนำให้นำมาตกแต่งอาหาร

ดังนั้น หากต้องการซื้อทองคำเปลวแท้ ให้เริ่มจากดูข้อมูลส่วนผสมและแหล่งผลิต ส่วนการตรวจด้วยเครื่องมือช่วยยืนยันได้ละเอียดกว่าการตัดสินจากสีเพียงอย่างเดียว