สุนัขมีกี่สายพันธุ์และมนุษย์มีส่วนสร้างสายพันธุ์อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ลองนึกถึงหมาชิวาวาตัวเล็กที่อุ้มได้ด้วยมือข้างเดียว แล้วเทียบกับเกรตเดนที่ยืนสูงเกือบถึงเอว หรือเทียบปั๊กหน้าสั้นกับเยอรมันเชพเพิร์ดจมูกยาว หน้าตาต่างกันขนาดนี้ แต่ทั้งหมดก็เป็นสุนัขเหมือนกัน แล้วโลกเรามีหมากี่สายพันธุ์กันแน่?

คำตอบขึ้นอยู่กับว่าใช้ทะเบียนขององค์กรไหนนับ ตัวอย่างเช่น American Kennel Club หรือ AKC ในสหรัฐฯ ระบุว่าขึ้นทะเบียนสุนัข 205 สายพันธุ์ ส่วนงานทบทวนทางวิชาการที่อ้างอิงข้อมูลของสหพันธ์สุนัขโลก FCI ระบุ 356 สายพันธุ์ ณ ปี 2024 ตัวเลขทั้งสองชุดจึงไม่ได้ขัดกัน แต่เป็นจำนวนที่แต่ละองค์กรรับรองในช่วงเวลาต่างกัน และยังไม่รวมสุนัขทุกกลุ่มที่อยู่นอกทะเบียนเหล่านั้น

ส่วนสายพันธุ์ที่เกิดจากมนุษย์นั้น มีอยู่แทบทุกสายพันธุ์มาตรฐานที่เรารู้จัก เพราะมนุษย์มีส่วนคัดเลือกและเพาะพันธุ์สุนัขให้มีรูปร่างหรือความสามารถตามที่ต้องการ เพียงแต่บางสายพันธุ์มีรากจากสุนัขท้องถิ่นที่พัฒนามานาน ขณะที่บางสายพันธุ์มีประวัติการสร้างและกำหนดมาตรฐานชัดเจนกว่า

คำว่า “มนุษย์สร้างสายพันธุ์” ไม่ได้หมายความว่ามนุษย์สร้างหมาขึ้นมาใหม่จากศูนย์ แต่หมายถึงการเลือกสุนัขที่มีลักษณะบางอย่างมาเป็นพ่อแม่พันธุ์ต่อเนื่องกันหลายชั่วอายุ เช่น เลือกตัวที่ต้อนสัตว์ได้ดี ตัวที่ดมกลิ่นเก่ง หรือตัวที่มีรูปร่างตามต้องการ ลูกสุนัขไม่ได้เหมือนพ่อแม่ทุกตัว แต่เมื่อเลือกต่อไปนาน ๆ ลักษณะบางอย่างก็พบได้บ่อยขึ้นในกลุ่มนั้น

เยอรมันเชพเพิร์ด: จากหมาต้อนแกะสู่สายพันธุ์ที่มีมาตรฐาน

ช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 แม็กซ์ ฟอน ชเตฟานิทซ์ เลือกสุนัขต้อนแกะในเยอรมนีมาเป็นจุดตั้งต้นของการพัฒนาสายพันธุ์ เขาขึ้นทะเบียนสุนัขชื่อโฮรันด์ ฟอน กราฟราท ในปี 1899 แล้วส่งเสริมการเพาะพันธุ์โดยให้ความสำคัญกับความสามารถในการทำงานด้วย ต่อมาสุนัขกลุ่มนี้จึงเป็นที่รู้จักในชื่อเยอรมันเชพเพิร์ด

ตัวอย่างนี้เห็นภาพชัดว่า คนไม่ได้เสกสุนัขตัวแรกขึ้นมา แต่เลือกและจัดระบบการผสมพันธุ์จากสุนัขที่มีอยู่เดิม เพื่อให้ได้กลุ่มที่มีลักษณะสืบทอดต่อกัน

แล้วสายพันธุ์อื่นล่ะ?

• โกลเดนรีทรีฟเวอร์: พัฒนาขึ้นเพื่อช่วยคาบสัตว์ที่ล่าได้กลับมา โดยเฉพาะการทำงานบริเวณน้ำ ปัจจุบันหลายบ้านเลี้ยงเป็นเพื่อนและฝึกทำงานหลากหลายแบบ

• ดัชชุน: รูปร่างขายาวไม่มากและลำตัวยาวสัมพันธ์กับประวัติการใช้งานล่าสัตว์ที่เข้าไปอยู่ในโพรง

• ปั๊ก: เป็นสุนัขเลี้ยงเป็นเพื่อนที่มีประวัติยาวนาน มนุษย์เพาะพันธุ์และคัดเลือกรูปลักษณ์ของมันต่อเนื่องมาหลายยุค

• บอร์เดอร์คอลลี่: ผู้เลี้ยงคัดเลือกสุนัขที่มีความสามารถช่วยควบคุมฝูงปศุสัตว์ จนเกิดเป็นสายพันธุ์ที่คุ้นตาในปัจจุบัน

อย่างไรก็ตาม ชื่อสายพันธุ์บอกแนวโน้มได้เพียงส่วนหนึ่ง ไม่ได้รับประกันว่าหมาทุกตัวจะมีนิสัยหรือความสามารถเหมือนกัน การเลี้ยงดู ประสบการณ์ สุขภาพ และลักษณะเฉพาะตัวก็มีผลด้วย

หมาพื้นเมืองกับหมาพันธุ์ผสมอยู่ตรงไหน?

สุนัขพื้นเมืองบางกลุ่มอยู่ร่วมกับผู้คนในพื้นที่มานาน รูปร่างของมันอาจเปลี่ยนไปทั้งจากสภาพแวดล้อม การผสมพันธุ์กันในท้องถิ่น และการเลือกของคนในชุมชน บางกลุ่มได้รับการรวบรวมข้อมูลและกำหนดมาตรฐานเป็นสายพันธุ์ในภายหลัง จึงไม่จำเป็นต้องมีผู้สร้างเพียงคนเดียวหรือมีวันกำเนิดแน่นอน

ส่วนหมาพันธุ์ผสมมีบรรพบุรุษจากสุนัขต่างสายพันธุ์หรือต่างกลุ่ม การผสมสองพันธุ์ครั้งเดียวไม่ได้ทำให้เกิดสายพันธุ์มาตรฐานใหม่ทันที เพราะการเป็นสายพันธุ์ที่มีลักษณะค่อนข้างสม่ำเสมอและได้รับการยอมรับต้องอาศัยการเพาะพันธุ์ การบันทึก และเกณฑ์ขององค์กรที่เกี่ยวข้อง

คัดเลือกหน้าตาแล้วต้องนึกถึงสุขภาพด้วย

การเพาะพันธุ์เพื่อรูปลักษณ์ที่สุดโต่งหรือใช้พ่อแม่พันธุ์ที่ใกล้ชิดกันมาก อาจเพิ่มความเสี่ยงปัญหาสุขภาพบางอย่างได้ เช่น สุนัขหน้าสั้นบางตัวมีปัญหาทางเดินหายใจ จึงควรดูสุขภาพและการหายใจของสุนัขแต่ละตัว รวมถึงสอบถามสัตวแพทย์เรื่องการดูแลที่เหมาะสม

จะเป็นหมามีใบเพ็ดดีกรี หมาพื้นเมือง หรือหมาพันธุ์ผสม สิ่งที่ต้องการเหมือนกันคืออาหารที่เหมาะสม การออกกำลัง การดูแลสุขภาพ และบ้านที่พร้อมรับผิดชอบตลอดชีวิต หน้าตาหลากหลายของพวกมันมีเรื่องราวของทั้งธรรมชาติและการเลือกของมนุษย์อยู่ด้วยกันนั่นเอง