หมายจับคืออะไร และศาลออกหมายจับได้เมื่อใด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาอ่านข่าวว่าใครสักคน “ถูกออกหมายจับ” หลายคนอาจนึกถึงภาพตำรวจตามจับผู้ร้ายทันที แล้วก็สงสัยต่อว่า คนที่มีหมายจับถือว่าผิดแล้วหรือยัง และจำเป็นต้องได้รับหมายเรียกมาก่อนทุกครั้งไหม

คำสองคำที่ได้ยินบ่อยอย่าง “หมายเรียก” กับ “หมายจับ” มีผลต่างกัน ส่วนการออกหมายก็มีเงื่อนไขตามกฎหมาย ไม่ใช่แค่มีคนแจ้งความแล้วตำรวจจะออกหมายจับได้เองทันที

หมายจับคือหมายอาญาที่ศาลออกเพื่อให้เจ้าหน้าที่จับตัวบุคคลที่ระบุไว้ แล้วนำตัวไปดำเนินการตามกฎหมาย การมีหมายจับจึงเป็นขั้นตอนหนึ่งในกระบวนการยุติธรรม ไม่ใช่คำพิพากษาว่าบุคคลนั้นกระทำผิดแล้ว

ศาลออกหมายจับได้เมื่อไร?

ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 66 กำหนดเหตุสำคัญไว้สองกรณี โดยทั้งสองกรณีต้องมีหลักฐานตามสมควรว่าบุคคลนั้นน่าจะได้กระทำความผิดอาญา

• ความผิดที่กล่าวหามีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินสามปี หรือ

• มีเหตุอันควรเชื่อว่าบุคคลนั้นจะหลบหนี ไปยุ่งเหยิงกับพยานหลักฐาน หรือก่อเหตุอันตรายประการอื่น

คำว่า “จำคุกอย่างสูงเกินสามปี” หมายถึงอัตราโทษสูงสุดที่กฎหมายกำหนดสำหรับความผิดนั้น ไม่ได้หมายความว่าศาลตัดสินจำคุกบุคคลนั้นไปแล้ว

ส่วนกรณีที่สอง แม้ความผิดจะมีโทษสูงสุดไม่เกินสามปี ก็อาจมีเหตุให้ออกหมายจับได้ หากเข้าเงื่อนไขเรื่องหลักฐานและเหตุอันควรเชื่อตามที่กฎหมายกำหนด

กฎหมายยังให้สันนิษฐานว่าบุคคลอาจหลบหนี หากไม่มีที่อยู่เป็นหลักแหล่ง หรือไม่มาตามหมายเรียกหรือตามนัดโดยไม่มีข้อแก้ตัวอันควร ดังนั้นถ้าได้รับหมายเรียกแล้วไปไม่ได้ ควรติดต่อเจ้าหน้าที่เพื่อแจ้งเหตุและปรึกษาทนายความ แทนการปล่อยผ่าน

หมายเรียกกับหมายจับต่างกันอย่างไร?

หมายเรียกเป็นเอกสารที่เรียกบุคคลให้ไปพบเจ้าหน้าที่หรือศาลตามวัน เวลา และเหตุที่ระบุ ส่วนหมายจับเป็นหมายที่ให้อำนาจเจ้าหน้าที่จับตัวบุคคลตามหมาย ทั้งสองอย่างจึงมีจุดประสงค์ต่างกัน

การออกหมายจับไม่ได้จำเป็นต้องมีหมายเรียกมาก่อนทุกกรณี เช่น หากมีหลักฐานและเหตุเข้าเงื่อนไขตามมาตรา 66 ศาลอาจพิจารณาออกหมายจับได้โดยไม่ต้องรอให้บุคคลนั้นผิดนัดหมายเรียกก่อน

ถ้าไม่มีหมายจับ ตำรวจจับได้ไหม?

โดยหลัก การจับต้องมีหมายจับหรือคำสั่งของศาล แต่กฎหมายมีข้อยกเว้นให้เจ้าหน้าที่จับโดยไม่มีหมายได้ในบางกรณี เช่น พบการกระทำความผิดซึ่งหน้า ทั้งนี้ต้องเป็นไปตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด ไม่ใช่เพียงเห็นว่าใครมีท่าทางน่าสงสัยแล้วจะจับได้เสมอไป

ในทางกลับกัน การมีหมายจับก็ไม่ได้แปลว่าเจ้าหน้าที่จะทำอะไรก็ได้ ผู้ถูกจับมีสิทธิได้รับแจ้งข้อกล่าวหาและเหตุแห่งการจับ และหากมีหมายจับ เจ้าหน้าที่ต้องแจ้งให้ทราบและแสดงหมายให้ตรวจดูตามกฎหมาย ผู้ถูกจับยังมีสิทธิพบและปรึกษาทนายความ รวมถึงแจ้งญาติหรือผู้ไว้วางใจโดยเร็ว

หลังถูกจับ การปล่อยชั่วคราวหรือที่เรียกกันทั่วไปว่า “ประกันตัว” อาจยื่นคำร้องขอได้ แต่จะได้รับอนุญาตหรือไม่ขึ้นอยู่กับการพิจารณาตามกฎหมายและข้อเท็จจริงของแต่ละคดี

หมายจับอยู่ได้นานแค่ไหน?

มาตรา 68 กำหนดว่า โดยหลักหมายจับใช้ได้จนกว่าจะจับตัวได้ เว้นแต่ความผิดอาญาตามหมายนั้นขาดอายุความ หรือศาลที่ออกหมายถอนหมายคืน จึงไม่ควรเข้าใจว่าหมายจับจะหายไปเองเมื่อเวลาผ่านไปไม่กี่วัน ส่วนอายุความของแต่ละความผิดต้องดูบทกฎหมายและข้อเท็จจริงของคดีนั้น

ถ้าทราบว่าตัวเองอาจมีหมายจับ ควรตั้งสติ ตรวจสอบข้อมูลกับศาลหรือเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องผ่านช่องทางทางการ และปรึกษาทนายความเพื่อวางแผนเข้าพบเจ้าหน้าที่ อย่ารีบโอนเงินให้คนที่โทรมาอ้างว่าจะช่วยลบหมายจับ เพราะอาจเป็นมิจฉาชีพได้

เรื่องที่ควรจำคือ หมายจับเป็นคำสั่งให้จับตัวเพื่อเข้าสู่กระบวนการตามกฎหมาย ไม่ใช่คำตัดสินว่ามีความผิด หลังจากนั้นยังต้องมีการดำเนินคดีและพิจารณาพยานหลักฐานตามขั้นตอนต่อไป