ทำไมต้องงดอาหารก่อนเจาะเลือด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

พรุ่งนี้มีนัดตรวจเลือดตอนเช้า พยาบาลบอกให้งดอาหารตั้งแต่คืนนี้ หลายคนอาจสงสัยว่าแค่กินข้าวหรือดื่มกาแฟก่อนออกจากบ้าน จะทำให้ผลตรวจเปลี่ยนไปได้ขนาดไหน แล้วน้ำเปล่ายังดื่มได้หรือเปล่า?

คำตอบคือ อาหารและเครื่องดื่มบางชนิดทำให้สารบางอย่างในเลือดเปลี่ยนชั่วคราว การงดตามเวลาที่กำหนดจึงช่วยให้ตรวจค่าที่ต้องการในสภาวะอดอาหาร และช่วยให้แพทย์แปลผลได้ตรงกับเงื่อนไขของการตรวจนั้น

ยกตัวอย่าง หลังเรากินข้าว ขนม หรือดื่มน้ำหวาน ร่างกายจะย่อยและดูดซึมสารอาหาร ระดับน้ำตาลในเลือดจึงเปลี่ยนไปตามมื้อที่กิน หากแพทย์สั่งตรวจน้ำตาลขณะอดอาหาร แต่เราเพิ่งกินมื้อเช้ามา ผลที่ได้ก็อาจไม่สะท้อนค่าขณะอดอาหารตามที่ต้องการ

ไขมันในเลือดบางชนิด โดยเฉพาะไตรกลีเซอไรด์ ก็เปลี่ยนได้หลังมื้ออาหารเช่นกัน แต่ไม่ได้หมายความว่าการตรวจไขมันทุกครั้งต้องอดอาหาร แพทย์อาจสั่งตรวจแบบไม่อดหรือแบบอดอาหารตามจุดประสงค์และผลตรวจก่อนหน้า จึงควรยึดคำแนะนำจากสถานพยาบาลที่นัดไว้

เจาะเลือดทุกครั้งต้องอดไหม?

ไม่จำเป็น การตรวจเลือดมีหลายรายการ บางรายการไม่ต้องอดอาหาร และการตรวจน้ำตาลก็ไม่ได้เป็นแบบอดอาหารทุกชนิด เช่น การตรวจน้ำตาลสะสม HbA1c โดยทั่วไปไม่ต้องอดอาหาร ส่วนการตรวจน้ำตาลขณะอดอาหารต้องงดอาหารตามเวลาที่กำหนด ถ้าไม่แน่ใจว่าใบสั่งตรวจของเราต้องเตรียมตัวอย่างไร โทรถามโรงพยาบาลก่อนวันนัดได้เลย

ต้องอดนานแค่ไหน และดื่มน้ำได้ไหม?

หากได้รับคำสั่งให้อดอาหาร ระยะเวลาที่พบบ่อยมักอยู่ราว 8–12 ชั่วโมง แต่แต่ละรายการอาจกำหนดต่างกัน ให้ทำตามเวลาที่แพทย์หรือห้องปฏิบัติการแจ้ง เช่น นัดเจาะเลือดเวลา 8 โมงเช้าและสั่งให้อด 8 ชั่วโมง ก็ต้องหยุดกินตั้งแต่เที่ยงคืน แล้วงดต่อไปจนกว่าจะเจาะเลือดเสร็จ

ระหว่างอดอาหารโดยทั่วไปดื่มน้ำเปล่าได้ และการดื่มน้ำให้เพียงพออาจช่วยให้เจาะเลือดได้ง่ายขึ้น ส่วนกาแฟ ชา น้ำหวาน น้ำผลไม้ นม และเครื่องดื่มปรุงแต่งไม่ควรดื่มในช่วงอด แม้กาแฟดำจะไม่ใส่น้ำตาลก็ตาม หากมีคำสั่งเฉพาะสำหรับการตรวจของเรา ให้ยึดคำสั่งนั้น

ยาประจำตัวต้องหยุดด้วยหรือเปล่า?

อย่าหยุดยาหรือเปลี่ยนเวลารับประทานยาเอง ควรสอบถามแพทย์หรือเภสัชกรล่วงหน้าว่ายา วิตามิน และอาหารเสริมที่ใช้อยู่ต้องจัดการอย่างไร โดยเฉพาะผู้ที่เป็นเบาหวานและใช้ยาลดน้ำตาลหรืออินซูลิน เพราะการอดอาหารอาจทำให้เสี่ยงน้ำตาลต่ำได้ หากมีอาการใจสั่น เหงื่อออก มือสั่น หรือมึนงงระหว่างอดอาหาร ให้แก้ไขภาวะน้ำตาลต่ำตามแผนที่ทีมรักษาเคยสอน และติดต่อสถานพยาบาล อย่าฝืนอดต่อเพื่อให้ทันตรวจ

ถ้าเผลอกินข้าว จิบกาแฟ หรือดื่มอย่างอื่นที่ไม่ใช่น้ำเปล่าไปแล้ว ให้แจ้งเจ้าหน้าที่ตรง ๆ พร้อมบอกว่ากินอะไรและเวลาไหน เจ้าหน้าที่จะพิจารณาว่าตรวจต่อได้หรือควรเลื่อนบางรายการ ไม่ต้องปิดบังเพราะกลัวเสียเที่ยว เพราะข้อมูลนี้ช่วยให้แปลผลได้ถูกต้อง

หลังเจาะเลือดเสร็จ หากไม่มีการตรวจอื่นที่ต้องอดต่อ ก็รับประทานอาหารและดื่มเครื่องดื่มได้ตามคำแนะนำ การเตรียมของว่างติดกระเป๋าไว้จึงช่วยได้ โดยเฉพาะคนที่ต้องเดินทางกลับไกล