ร่างกายมนุษย์มีเซลล์อยู่ทั้งหมดกี่เซลล์

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ลองยกมือขึ้นมาดูใกล้ ๆ สิ่งที่เราเห็นเป็นผิวหนัง เส้นเลือด และเนื้อเยื่อ ล้วนประกอบขึ้นจากหน่วยเล็ก ๆ ที่เรียกว่าเซลล์ แต่ถ้ารวมเซลล์ตั้งแต่ศีรษะจรดปลายเท้า เราจะมีอยู่สักกี่เซลล์กัน?

คำถามนี้ตอบด้วยการนับทีละเซลล์ไม่ได้ง่าย ๆ เพราะเซลล์แต่ละชนิดมีขนาดต่างกันมาก บางชนิดอยู่ในเลือดที่ไหลเวียนตลอดเวลา บางชนิดซ่อนอยู่ตามเนื้อเยื่อและอวัยวะ นักวิจัยจึงต้องใช้ข้อมูลจากหลายแหล่งมาคำนวณร่วมกัน

คำตอบที่ใช้เป็นภาพรวมได้คือ ร่างกายผู้ใหญ่มีเซลล์มนุษย์ประมาณหลักสิบล้านล้านเซลล์ ส่วนตัวเลขที่ได้ยินบ่อยอย่าง 37 ล้านล้านเซลล์ มาจากงานประเมินที่เผยแพร่ในปี 2013 ไม่ใช่จำนวนตายตัวสำหรับทุกคน

นักวิทยาศาสตร์คำนวณกันอย่างไร

วิธีหนึ่งคือรวบรวมข้อมูลของอวัยวะและเนื้อเยื่อแต่ละส่วน แล้วนำจำนวนหรือความหนาแน่นของเซลล์ที่มีการศึกษามาประเมิน ก่อนรวมเป็นจำนวนทั้งร่างกาย งานปี 2013 ได้ผลประมาณ 37.2 ล้านล้านเซลล์

ต่อมา งานวิจัยปี 2016 ประเมินผู้ชายอ้างอิงน้ำหนัก 70 กิโลกรัมไว้ประมาณ 30 ล้านล้านเซลล์ ขณะที่งานปี 2023 รวบรวมข้อมูลเซลล์ราว 1,200 กลุ่มจากเนื้อเยื่อประมาณ 60 ชนิด และประเมินผู้ชายอ้างอิงได้ราว 36 ล้านล้านเซลล์ ผลลัพธ์จึงอยู่ในระดับใกล้เคียงกัน แม้ว่าวิธีรวบรวมและคำนวณจะต่างกัน

งานปี 2023 ยังประเมินผู้หญิงอ้างอิงไว้ราว 28 ล้านล้านเซลล์ และเด็กอายุ 10 ปีอ้างอิงราว 17 ล้านล้านเซลล์ ตัวเลขเหล่านี้เป็นแบบจำลองของร่างกายอ้างอิง ไม่ใช่เกณฑ์ที่ใช้บอกจำนวนเซลล์ของผู้หญิง ผู้ชาย หรือเด็กทุกคนได้โดยตรง เพราะขนาดร่างกายและองค์ประกอบของเนื้อเยื่อแต่ละคนต่างกัน

เซลล์ชนิดไหนมีจำนวนมาก

หากดูตามจำนวน เม็ดเลือดแดงเป็นกลุ่มใหญ่ของร่างกาย มันมีขนาดเล็กและมีอยู่เป็นจำนวนมาก ทำหน้าที่สำคัญในการขนส่งออกซิเจน ส่วนเซลล์เม็ดเลือดขาวช่วยเกี่ยวข้องกับการป้องกันร่างกาย ขณะที่เซลล์ประสาทรับและส่งสัญญาณ ส่วนเซลล์กล้ามเนื้อช่วยให้เกิดการเคลื่อนไหว

จำนวนมากไม่ได้หมายความว่ามีน้ำหนักรวมมากที่สุดเสมอไป เซลล์กล้ามเนื้อบางชนิดมีขนาดใหญ่มากเมื่อเทียบกับเม็ดเลือดแดง จึงมีส่วนต่อน้ำหนักของร่างกายมาก แม้จำนวนเซลล์จะน้อยกว่ามากก็ตาม

อีกเรื่องที่ชวนสับสนคือแบคทีเรียที่อาศัยอยู่ในและบนร่างกาย งานปี 2016 ประเมินผู้ชายอ้างอิงคนเดิมว่ามีแบคทีเรียประมาณ 38 ล้านล้านเซลล์ เทียบกับเซลล์มนุษย์ประมาณ 30 ล้านล้านเซลล์ ตัวเลขทั้งสองอยู่ในระดับใกล้กัน แต่แบคทีเรียไม่ได้นับรวมเป็นเซลล์มนุษย์ในยอดดังกล่าว

จำนวนเซลล์เปลี่ยนอยู่เสมอ

ร่างกายไม่ได้มีเซลล์ชุดเดิมอยู่ตลอดชีวิต เซลล์บางชนิดตายและถูกสร้างขึ้นมาทดแทนตามกระบวนการปกติ เช่น เซลล์ในเลือดและผิวหนัง ขณะที่เซลล์ชนิดอื่นอยู่ได้นานกว่าและมีการทดแทนต่างกัน

ดังนั้น เวลาเห็นข้อความว่าคนเรามี 37 ล้านล้านเซลล์ ก็ถือเป็นตัวเลขประมาณที่มีที่มาจากงานวิจัยได้ แต่ไม่ควรตีความว่าทุกคนมีจำนวนเท่ากันเป๊ะ สิ่งที่ตัวเลขนี้ช่วยให้เห็นคือ แม้ร่างกายจะดูเป็นหนึ่งเดียว แต่ภายในประกอบด้วยเซลล์หลากหลายชนิดที่ทำหน้าที่ร่วมกันอยู่ตลอดเวลา