ศาสนาของจอห์น เอฟ. เคนเนดีมีผลต่อการเลือกตั้งอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ลองนึกภาพการหาเสียงชิงตำแหน่งผู้นำประเทศที่ผู้สมัครต้องตอบคำถามว่า หากได้รับเลือก เขาจะฟังประชาชนหรือฟังผู้นำศาสนา คำถามแบบนี้เคยเป็นประเด็นจริงในการเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกาเมื่อปี ค.ศ. 1960

ผู้ที่ต้องเผชิญคำถามนั้นคือ จอห์น เอฟ. เคนเนดี วุฒิสมาชิกจากรัฐแมสซาชูเซตส์และผู้สมัครจากพรรคเดโมแครต เขาเป็นคริสต์ศาสนิกชนนิกายโรมันคาทอลิก ซึ่งในเวลานั้นยังไม่เคยมีผู้นับถือนิกายนี้ได้เป็นประธานาธิบดีสหรัฐฯ

ผลการเลือกตั้งทำให้เคนเนดีกลายเป็น ประธานาธิบดีคาทอลิกคนแรกของสหรัฐฯ เขาชนะริชาร์ด นิกสันจากพรรครีพับลิกัน และเข้ารับตำแหน่งประธานาธิบดีคนที่ 35 เมื่อวันที่ 20 มกราคม ค.ศ. 1961 แต่กว่าจะถึงวันนั้น ศาสนาเป็นหนึ่งในประเด็นที่เขาต้องชี้แจงต่อผู้มีสิทธิเลือกตั้ง

ทำไมศาสนาจึงกลายเป็นประเด็นหาเสียง

ชาวอเมริกันจำนวนมากในยุคนั้นนับถือนิกายโปรเตสแตนต์ และบางส่วนมีความระแวงต่อคริสตจักรคาทอลิก โดยเฉพาะคำถามว่า หากมีประธานาธิบดีคาทอลิก เขาจะตัดสินใจอย่างเป็นอิสระหรืออาจทำตามความต้องการของสันตะปาปาในวาติกัน

ความกังวลนี้สะท้อนอคติทางศาสนาที่มีอยู่ในสังคมอเมริกันมานาน ก่อนหน้าเคนเนดี อัล สมิท ผู้สมัครคาทอลิกจากพรรคเดโมแครตก็เคยเผชิญกระแสต่อต้านทางศาสนาในการเลือกตั้งปี ค.ศ. 1928 และแพ้การเลือกตั้งครั้งนั้น อย่างไรก็ตาม ผลเลือกตั้งแต่ละครั้งมีปัจจัยหลายด้าน จึงไม่อาจยกศาสนามาเป็นคำอธิบายทั้งหมดได้

สำหรับเคนเนดี คำถามเรื่องความเชื่อไม่ได้จบลงเพียงเพราะเขามีประสบการณ์ทางการเมือง เขาจึงต้องอธิบายให้ชัดว่า ความศรัทธาส่วนตัวจะสัมพันธ์กับหน้าที่สาธารณะอย่างไร

คำตอบที่เมืองฮิวสตัน

วันที่ 12 กันยายน ค.ศ. 1960 เคนเนดีไปกล่าวต่อกลุ่มศาสนาจารย์โปรเตสแตนต์ในเมืองฮิวสตัน รัฐเท็กซัส เขายืนยันหลักการแยกศาสนาออกจากรัฐ และอธิบายว่าการตัดสินใจของประธานาธิบดีควรตั้งอยู่บนประโยชน์ของประเทศและมโนธรรมของตนเอง ไม่ใช่คำสั่งจากองค์กรศาสนา

ใจความสำคัญของเขาคือ การเป็นคาทอลิกเป็นความเชื่อส่วนตัว ส่วนการดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีคือหน้าที่รับใช้ชาวอเมริกันทุกคน คำชี้แจงนี้ไม่ได้ทำให้ความเห็นต่างทางศาสนาหายไปทันที แต่เป็นช่วงสำคัญของการหาเสียงที่เปิดให้ผู้ฟังพิจารณาจุดยืนของเขาโดยตรง

สหรัฐฯ มีหลักการตามรัฐธรรมนูญว่าห้ามใช้ศาสนาเป็นคุณสมบัติทดสอบสำหรับการดำรงตำแหน่งของรัฐบาลกลาง ถึงอย่างนั้น การไม่มีข้อห้ามทางกฎหมายก็ไม่ได้หมายความว่าผู้สมัครจะไม่เผชิญอคติจากผู้มีสิทธิเลือกตั้ง

หลังจากเคนเนดี

เคนเนดีชนะการเลือกตั้งที่สูสีและดำรงตำแหน่งจนถูกลอบสังหารในปี ค.ศ. 1963 นับจากนั้นต้องรออีกหลายสิบปีกว่าชาวคาทอลิกอีกคนจะได้เข้าทำเนียบขาว เมื่อโจ ไบเดนเข้ารับตำแหน่งในปี ค.ศ. 2021 เขาจึงเป็นประธานาธิบดีคาทอลิกคนที่สองของสหรัฐฯ

เรื่องของเคนเนดีจึงเป็นทั้งประวัติการเลือกตั้งและตัวอย่างของคำถามที่สังคมประชาธิปไตยต้องรับมืออยู่เสมอ นั่นคือจะเคารพเสรีภาพทางศาสนาของผู้สมัคร พร้อมกับตรวจสอบการใช้อำนาจและนโยบายที่กระทบประชาชนทุกคนอย่างไร