เคลือบฟันที่สึกไปแล้วซ่อมแซมตัวเองได้หรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

กระดูกหักยังค่อย ๆ เชื่อมติดกันได้ แล้วผิวฟันที่สึกหรือบิ่นล่ะ จะค่อย ๆ กลับมาเหมือนเดิมได้ไหม? คำถามนี้ทำให้หลายคนนึกถึงยาสีฟันที่โฆษณาว่าช่วยซ่อมแซมเคลือบฟัน แต่คำว่า “ซ่อมแซม” มีความหมายต่างกันตามลักษณะความเสียหาย

เคลือบฟันที่สูญเสียเนื้อไปแล้วไม่สามารถงอกกลับมาเหมือนกระดูกได้ แต่ถ้าเป็นการสูญเสียแร่ธาตุในระยะแรก โดยผิวฟันยังไม่เป็นรู บางกรณีสามารถรับแร่ธาตุกลับเข้าไปและหยุดหรือย้อนกระบวนการผุได้

เคลือบฟันเป็นชั้นแข็งด้านนอกของตัวฟัน ประกอบด้วยแร่ธาตุเป็นส่วนใหญ่ ช่วยปกป้องเนื้อฟันที่อยู่ข้างใน ระหว่างที่ฟันกำลังก่อตัวจะมีเซลล์สร้างเคลือบฟัน แต่เมื่อฟันขึ้นมาแล้ว ร่างกายไม่มีเซลล์เหล่านี้คอยสร้างเคลือบฟันชั้นใหม่มาทดแทนส่วนที่หายไปแบบเดิม

แร่ธาตุกลับเข้าไปได้อย่างไร

ทุกครั้งที่กินอาหารหรือดื่มเครื่องดื่มที่มีน้ำตาล แบคทีเรียในคราบฟันสามารถใช้น้ำตาลสร้างกรดขึ้นมา กรดจะดึงแร่ธาตุออกจากผิวฟัน กระบวนการนี้เกิดขึ้นสลับกับช่วงที่น้ำลายช่วยคืนแคลเซียมและฟอสเฟตให้ผิวฟัน ส่วนฟลูออไรด์ช่วยให้การคืนแร่ธาตุเกิดขึ้นได้ดีขึ้นและช่วยให้ฟันทนกรดได้ดีขึ้น

ถ้าผิวฟันเสียแร่ธาตุซ้ำ ๆ อาจเห็นเป็นรอยขาวขุ่น ซึ่งอาจเป็นสัญญาณเริ่มต้นของฟันผุ ระยะนี้ทันตแพทย์อาจแนะนำให้ปรับพฤติกรรม ใช้ฟลูออไรด์ และติดตามอาการ แต่รอยขาวไม่ได้หมายความว่าฟันผุเสมอไป จึงควรให้ทันตแพทย์ตรวจเพื่อหาสาเหตุ

สถาบันวิจัยทันตกรรมและกะโหลกใบหน้าแห่งชาติสหรัฐฯ อธิบายว่า การคืนแร่ธาตุช่วยหยุดหรือย้อนฟันผุระยะแรกได้ ส่วนสมาคมทันตแพทย์อเมริกันอธิบายสอดคล้องกันว่าฟลูออไรด์ช่วยเสริมกระบวนการนี้ ทั้งสองแหล่งกำลังพูดถึงการซ่อมบริเวณที่ยังเหลือโครงสร้างผิวฟันอยู่ ไม่ได้หมายความว่าฟันจะสร้างชั้นเคลือบขึ้นมาใหม่เต็มส่วนที่หายไป

ถ้าเป็นรูหรือสึกไปแล้วล่ะ

เมื่อฟันผุจนผิวแตกเป็นรู หรือเคลือบฟันสึกกร่อนไปเป็นเนื้อฟันที่สูญเสียแล้ว น้ำลายและฟลูออไรด์ไม่สามารถเติมเนื้อส่วนนั้นให้กลับมามีรูปร่างเดิมได้ การรักษาอาจเป็นการอุดฟันหรือบูรณะด้วยวิธีอื่นตามตำแหน่งและความเสียหาย วัสดุที่ใช้ช่วยทดแทนส่วนที่เสียไป แต่ไม่ได้กลายเป็นเคลือบฟันธรรมชาติ

กรดที่ทำให้ฟันสึกไม่ได้มาจากแบคทีเรียเท่านั้น เครื่องดื่มรสเปรี้ยวและกรดจากกระเพาะที่ย้อนขึ้นมาสัมผัสฟันบ่อย ๆ ก็ทำให้ผิวฟันสึกกร่อนได้ หากมีอาการกรดไหลย้อนหรืออาเจียนบ่อย ควรปรึกษาแพทย์และทันตแพทย์เพื่อจัดการต้นเหตุร่วมด้วย

สัญญาณที่ควรนัดตรวจ ได้แก่ เสียวฟันเวลาเจอของเย็นหรือหวาน ฟันบิ่น มีรู หรือเห็นผิวฟันเปลี่ยนไป แม้ไม่มีอาการก็ควรตรวจตามระยะที่ทันตแพทย์แนะนำ เพราะฟันผุระยะแรกอาจยังไม่เจ็บ

ดูแลเคลือบฟันที่ยังมีอยู่

แปรงฟันวันละ 2 ครั้งด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ ใช้แปรงขนนุ่มและแปรงอย่างเบามือ ทำความสะอาดซอกฟันทุกวัน ลดความถี่ในการจิบเครื่องดื่มหวานหรือกินขนมระหว่างมื้อ และดื่มน้ำเปล่าเป็นประจำ หากเสี่ยงฟันผุสูง ทันตแพทย์อาจพิจารณาใช้ฟลูออไรด์เพิ่มเติมให้เหมาะกับแต่ละคน

เวลาเห็นผลิตภัณฑ์ระบุว่าช่วยซ่อมแซมเคลือบฟัน ให้เข้าใจว่าโดยทั่วไปหมายถึงการช่วยคืนแร่ธาตุในบริเวณที่เริ่มเสียแร่ ไม่ใช่การทำให้รอยบิ่นหรือหลุมฟันผุงอกปิดเอง การพบความเปลี่ยนแปลงตั้งแต่ระยะแรกจึงช่วยให้มีทางเลือกในการดูแลก่อนเสียเนื้อฟันเพิ่ม