ญี่ปุ่นมีตู้ขายสินค้าอัตโนมัติมากกว่า 5 ล้านเครื่องจริงหรือ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เดินออกจากสถานีรถไฟในญี่ปุ่น บางครั้งยังไม่ทันถึงหัวมุมถนนก็เจอตู้ขายเครื่องดื่มแล้ว พอเลี้ยวเข้าซอยก็อาจมีอีกตู้ตั้งอยู่ข้างบ้านหรือที่จอดรถ ภาพแบบนี้ทำให้หลายคนเชื่อว่าญี่ปุ่นมีตู้ขายของอัตโนมัติมากกว่า 5 ล้านเครื่อง

ตัวเลขนั้นเคยปรากฏในสถิติจริง แต่ต้องดูทั้งปีที่นับและชนิดของเครื่องที่รวมอยู่ด้วย เพราะตู้กดน้ำข้างถนนกับเครื่องรับชำระเงินอัตโนมัติไม่ได้ทำหน้าที่เหมือนกัน

ข้อมูล ณ สิ้นปี 2025 ที่รายงานโดยอ้างอิงสมาคมผู้ผลิตระบบจำหน่ายสินค้าอัตโนมัติของญี่ปุ่นระบุว่า ตู้จำหน่ายสินค้าอัตโนมัติมีประมาณ 2.59 ล้านเครื่อง ถ้ารวมเครื่องบริการอัตโนมัติประเภทอื่นด้วยจะเป็นประมาณ 3.88 ล้านเครื่อง ดังนั้น ข้อความที่ว่าญี่ปุ่นมีตู้ขายสินค้าเกิน 5 ล้านเครื่องจึงไม่ตรงกับข้อมูลชุดนี้

ตัวเลขแต่ละชุดนับอะไรบ้าง

จากยอด 2,585,200 เครื่องในปี 2025 กลุ่มที่ใหญ่ที่สุดคือตู้เครื่องดื่มประมาณ 2.18 ล้านเครื่อง ตัวเลขนี้รวมตู้เครื่องดื่มหลายแบบ ทั้งแบบขวดหรือกระป๋อง แบบถ้วย และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ นอกจากนี้ยังมีตู้จำหน่ายอาหาร บุหรี่ ตั๋ว และของใช้ประจำวัน

ส่วนเครื่องบริการอัตโนมัติอีกราว 1.30 ล้านเครื่องมีตั้งแต่เครื่องชำระเงิน เครื่องแลกเงิน ไปจนถึงล็อกเกอร์หยอดเหรียญ เมื่อนำทั้งสองกลุ่มมารวมกันจึงได้ยอด 3,881,700 เครื่อง การระบุว่าเป็นจำนวนตู้ขายเครื่องดื่มทั้งหมดจะทำให้เข้าใจผิดได้

แล้วตัวเลข 5 ล้านมาจากไหน? ข้อมูลที่รายงานจากสถิติสมาคมฯ ระบุว่าในปี 2015 ญี่ปุ่นมีเครื่องจำหน่ายสินค้าและเครื่องบริการอัตโนมัติรวมกันประมาณ 5.00 ล้านเครื่อง แต่เป็นยอดรวมสองกลุ่ม และเป็นข้อมูลเมื่อหลายปีก่อน

การเทียบตัวเลขระยะยาวยังต้องระวังอีกจุดหนึ่ง คือในปี 2017 มีการเปลี่ยนขอบเขตการนับเครื่องบางประเภทในกลุ่มของใช้ประจำวัน ทำให้ยอดรวมที่ลดลงมากในปีนั้นไม่ได้หมายความว่าเครื่องทั้งหมดถูกยกออกจากพื้นที่จริงในจำนวนเท่ากัน

หากดูช่วงที่ใช้เปรียบเทียบกันได้สะดวกขึ้น ยอดรวมลดจากประมาณ 4.27 ล้านเครื่องในปี 2017 เหลือ 3.88 ล้านเครื่องในปี 2025 หรือลดลงราว 9% เป็นแนวโน้มค่อย ๆ ลดลง ไม่ใช่การหายไปพร้อมกันในปีเดียว

ตู้หนึ่งเครื่องมีงานอยู่เบื้องหลัง

แม้คนซื้อจะใช้เวลาเพียงเลือกสินค้าและจ่ายเงิน แต่ผู้ประกอบการยังต้องส่งคนมาเติมของ เก็บเงิน ดูแลเครื่อง และรับผิดชอบค่าไฟ สถาบันวิจัย Yano ระบุว่าค่าแรง ค่าขนส่ง และค่าใช้จ่ายด้านการรีไซเคิลเป็นส่วนหนึ่งของแรงกดดันต่อธุรกิจ ขณะที่ร้านค้าก็เป็นอีกทางเลือกสำหรับผู้ซื้อ

ตู้ในจุดที่ขายได้น้อยจึงอาจไม่คุ้มกับค่าใช้จ่าย ผู้ประกอบการบางรายใช้ข้อมูลยอดขายช่วยวางแผนเติมสินค้าและเส้นทางขนส่ง เพื่อให้ดูแลตู้แต่ละเครื่องได้มีประสิทธิภาพขึ้น

ถึงจำนวนจะลดลง ญี่ปุ่นก็ยังมีตู้จำหน่ายสินค้าอยู่หลายล้านเครื่อง ภาพตู้เครื่องดื่มตามสถานีและชุมชนจึงยังเป็นเรื่องคุ้นตา เพียงแต่เวลาพบคำบอกเล่าว่า “มากกว่า 5 ล้าน” ควรดูด้วยว่าตัวเลขนั้นมาจากปีไหน และนับรวมเครื่องบริการแบบใดไว้บ้าง