ร่างกายคนเราสร้างเมือกวันละเท่าไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ลองนึกถึงวันที่เป็นหวัด ต้องหยิบทิชชูมาเช็ดจมูกหลายรอบ จนรู้สึกว่าน้ำมูกมีเยอะไม่หมดสักที แล้วในวันที่สบายดี ไม่มีน้ำมูกไหลให้เห็น ร่างกายยังสร้างเมือกอยู่หรือเปล่า?

คำตอบคือยังสร้างอยู่ตลอด เมือกไม่ได้มีเฉพาะในจมูก แต่เคลือบอยู่ตามเนื้อเยื่อหลายส่วน รวมถึงทางเดินหายใจและทางเดินอาหาร เพียงแต่ในภาวะปกติเราแทบไม่ทันสังเกต เพราะเมือกทำงานเป็นชั้นบาง ๆ และถูกเคลื่อนย้ายออกไปเรื่อย ๆ

ส่วนตัวเลขที่บอกว่าคนเราสร้างเมือกวันละ 1.5 ลิตรนั้น เป็นตัวเลขประมาณ ไม่ใช่ค่าเฉลี่ยที่ยืนยันได้แน่นอน Cleveland Clinic ระบุว่าปริมาณที่แน่ชัดยังไม่ทราบ แต่ผู้เชี่ยวชาญจำนวนมากประเมินไว้ราว 1 ลิตรต่อวัน ขณะที่แหล่งข้อมูลอื่นให้ช่วงราว 1–2 ลิตรต่อวัน

ตัวเลขเหล่านี้ควรอ่านพร้อมขอบเขตของแต่ละแหล่ง เพราะบางแห่งกล่าวถึงเมือกทั่วไป บางแห่งเน้นจมูกและทางเดินหายใจส่วนบน อีกทั้งวิธีประเมินอาจต่างกัน จึงยังสรุปไม่ได้ว่าทุกคนสร้างเมือกทั้งร่างกายเท่ากับ 1.5 ลิตรทุกวัน

ตัวอย่างเช่น บทความทบทวนทางวิชาการเรื่องการกวาดเมือกในจมูกประเมินจากพื้นที่ผิวจมูกว่ามีเมือกถูกหลั่งและเคลื่อนไปยังคอประมาณ 20–40 มิลลิลิตรต่อวัน โดยบทความเดียวกันก็กล่าวว่ามีแหล่งอื่นอ้างตัวเลขหลักลิตร ความแตกต่างนี้ทำให้เห็นว่า ตัวเลขไม่ได้วัดสิ่งเดียวกันเสมอไป

เมือกมีหน้าที่อะไร?

เมือกช่วยรักษาความชุ่มชื้นของเยื่อบุ และช่วยดักจับฝุ่น สารก่อภูมิแพ้ รวมถึงเชื้อโรคที่เข้าสู่ทางเดินหายใจ จากนั้นขนเล็ก ๆ บนผิวเยื่อบุที่เรียกว่า ซิเลีย จะช่วยพัดเมือกไปทางลำคอ ก่อนที่เราจะกลืนลงไปตามปกติโดยไม่รู้ตัว

เวลาพูดถึงเมือก หลายคนอาจนึกถึงน้ำมูกกับเสมหะ น้ำมูกคือเมือกที่อยู่ในจมูก ส่วนเสมหะมักใช้เรียกเมือกที่ไอออกมาจากทางเดินหายใจ ทั้งสองอย่างเกี่ยวข้องกับกลไกป้องกันของร่างกาย แต่การมีเสมหะหรือน้ำมูกจนรู้สึกผิดปกติอาจเกิดได้จากหลายสาเหตุ

เมื่อเป็นหวัด เจอสารก่อภูมิแพ้ หรือสูดอากาศที่ระคายเคือง เยื่อบุอาจอักเสบและมีเมือกเพิ่มขึ้น หรือเมือกอาจเหนียวจนสังเกตได้ชัดกว่าปกติ สีเหลืองหรือเขียวเพียงอย่างเดียวก็ไม่ได้ยืนยันว่าเป็นการติดเชื้อแบคทีเรียหรือจำเป็นต้องกินยาปฏิชีวนะ

ถ้ามีน้ำมูกหรือเสมหะเล็กน้อยช่วงเป็นหวัด การพักผ่อนและดื่มน้ำให้เพียงพออาจช่วยให้รู้สึกสบายขึ้น แต่ถ้ามีอาการหายใจลำบากมากหรือเกิดขึ้นฉับพลัน ไอเป็นเลือด หรือรู้สึกป่วยมาก ควรรีบขอความช่วยเหลือทางการแพทย์

เมือกจึงไม่ใช่ของเสียที่ร่างกายควรกำจัดให้หมด ในวันธรรมดาที่เราไม่รู้สึกถึงมัน ชั้นเมือกบาง ๆ ก็ยังช่วยดูแลผิวเนื้อเยื่อและดักจับสิ่งแปลกปลอมอยู่ ส่วนปริมาณวันละ 1.5 ลิตรนั้น ใช้มองเป็นตัวเลขคร่าว ๆ ได้ แต่ไม่ควรยึดเป็นปริมาณตายตัวของทุกคน