ชาวอียิปต์โบราณใช้ขนมปังขึ้นรารักษาแผลจริงหรือ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ขนมปังที่ทิ้งไว้นานจนขึ้นรา ปกติคงเป็นของที่เรารีบทิ้ง แต่มีเรื่องเล่าว่าในอียิปต์โบราณ ขนมปังลักษณะนี้เคยเกี่ยวข้องกับการดูแลบาดแผล ฟังแล้วชวนให้สงสัยว่าคนสมัยนั้นรู้จักยาปฏิชีวนะก่อนยุคปัจจุบันหรือเปล่า

เอกสารทบทวนทางการแพทย์หลายชิ้นระบุว่า ชาวอียิปต์โบราณใช้ขนมปังขึ้นรากับแผลหรืออาการทางผิวหนังบางชนิด แต่หลักฐานที่นำมาอ้างยังไม่เพียงพอจะยืนยันว่าเชื้อราบนขนมปังนั้นสร้างเพนิซิลลิน หรือรักษาการติดเชื้อได้ผลในแบบเดียวกับยาปฏิชีวนะสมัยใหม่

บทความทบทวนเรื่องโรคผิวหนังในอียิปต์โบราณกล่าวถึงการใช้ขนมปังขึ้นรากับแผลที่มีหนอง ส่วนงานวิชาการอีกชิ้นอ้างคำแปลตำราแพทย์โบราณซึ่งกล่าวถึงเศษขนมปังข้าวสาลีขึ้นราในการรักษาอาการเป็นตุ่มหนองบนหนังศีรษะ ทั้งสองแหล่งช่วยให้เห็นว่ามีการบอกเล่าถึงการใช้ขนมปังขึ้นราในทางรักษา แต่ไม่ได้แสดงผลตรวจชนิดเชื้อราหรือผลการรักษาผู้ป่วยในสมัยนั้น

รายละเอียดจึงควรอ่านอย่างระวัง ตุ่มหนองหรือแผลมีหนองอาจเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อ แต่จากคำบรรยายโบราณเพียงอย่างเดียว เราระบุเชื้อ สาเหตุ และผลของการรักษาแต่ละครั้งไม่ได้แน่ชัด

เรารู้เรื่องการแพทย์อียิปต์โบราณจากอะไร

ความรู้ส่วนหนึ่งมาจากเอกสารทางการแพทย์ที่เขียนบนกระดาษปาปิรัส เช่น ปาปิรัสเอเบอร์สและปาปิรัสเอ็ดวิน สมิธ ซึ่งบันทึกอาการ การตรวจ และวิธีรักษาหลากหลายแบบ การแปลชื่อวัตถุดิบโบราณไม่ใช่เรื่องง่ายเสมอไป เพราะบางชื่อไม่อาจจับคู่กับพืชหรือสารที่รู้จักในปัจจุบันได้แน่นอน

ตำราเหล่านี้ยังกล่าวถึงวิธีดูแลแผลอื่นด้วย งานทบทวนการแพทย์อียิปต์โบราณระบุถึงการเย็บแผลและการใช้น้ำผึ้ง ขณะเดียวกัน การรักษาบางตำรับก็ผูกอยู่กับความเชื่อและพิธีกรรมของผู้คนในสังคมนั้น การพบสูตรรักษาในเอกสารจึงบอกเราได้ว่ามีการใช้หรือแนะนำวิธีใด แต่ไม่ได้พิสูจน์ด้วยตัวเองว่าวิธีนั้นได้ผลทุกครั้ง

ขนมปังขึ้นรากับเพนิซิลลินต่างกันอย่างไร

เชื้อราบางชนิดสร้างสารที่ยับยั้งแบคทีเรียได้ และในปี ค.ศ. 1928 อเล็กซานเดอร์ เฟลมมิงสังเกตพบผลของเชื้อราต่อแบคทีเรียในจานเพาะเชื้อ การค้นพบนี้นำไปสู่การพัฒนาเพนิซิลลินเป็นยารักษาในเวลาต่อมา

ความเชื่อมโยงนี้ทำให้มีผู้เปรียบเทียบขนมปังขึ้นรากับเพนิซิลลิน แต่ขนมปังที่ขึ้นราไม่ได้มีเชื้อราชนิดเดียวกันเสมอไป และเราไม่ทราบชนิดหรือปริมาณสารที่อยู่ในขนมปังที่กล่าวถึงในตำราโบราณ จึงบอกไม่ได้ว่าขนมปังเหล่านั้นเป็นยาปฏิชีวนะที่มีประสิทธิภาพ

ไม่ควรนำขนมปังขึ้นรามาใส่แผล เพราะไม่สะอาดและอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อได้ หากเป็นแผลเล็กทั่วไป ให้ล้างด้วยน้ำสะอาดและปิดแผลด้วยวัสดุสะอาด หากแผลบวมแดงลาม มีหนอง ปวดมากขึ้น หรือมีไข้ ควรไปพบแพทย์

เรื่องขนมปังขึ้นราจึงมีที่มาในเอกสารที่เล่าถึงการรักษาของชาวอียิปต์ แต่ยังห่างจากข้อพิสูจน์ว่าพวกเขาผลิตหรือใช้เพนิซิลลินได้เหมือนยาในปัจจุบัน