ทำไมใบไม้จึงเปลี่ยนสี

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ต้นไม้ต้นเดิมที่เคยเขียวเต็มต้น อยู่มาวันหนึ่งกลับมีใบสีเหลือง สีส้ม หรือสีแดงแซมขึ้นมา แล้วไม่นานใบบางส่วนก็ร่วงลงพื้น ภาพแบบนี้พบได้บ่อยในฤดูใบไม้ร่วงของประเทศเขตอบอุ่น

แต่ใบไม้เปลี่ยนสีเพราะอากาศเย็นอย่างเดียวหรือเปล่า และสีเหล่านั้นเพิ่งเกิดขึ้นตอนที่ใบไม้ใกล้ร่วงจริงไหม?

คำตอบอยู่ที่ สารสีภายในใบ เมื่อใบเข้าสู่ช่วงแก่ตัว สารสีเขียวที่เรียกว่า คลอโรฟิลล์ จะค่อย ๆ สลายไป สีอื่นที่เคยถูกสีเขียวบดบังจึงมองเห็นชัดขึ้น ส่วนสีแดงบางเฉดเกิดจากสารสีที่ใบสร้างเพิ่มในช่วงนั้น

สีเหลืองกับสีส้มซ่อนอยู่ในใบแล้ว

ในช่วงที่ต้นไม้เติบโต ใบมีคลอโรฟิลล์จำนวนมาก สารนี้ช่วยรับพลังงานแสงเพื่อใช้ในการสังเคราะห์ด้วยแสง จึงทำให้เรามองเห็นใบเป็นสีเขียวเป็นหลัก

ภายในใบยังมีสารสีอีกกลุ่มหนึ่งชื่อว่า แคโรทีนอยด์ ซึ่งให้สีเหลืองและสีส้มอยู่ด้วย เมื่อคลอโรฟิลล์ลดลง สีเหล่านี้จึงเด่นขึ้น เหมือนสีที่เคยอยู่หลังม่านค่อย ๆ ปรากฏให้เห็น

สำหรับไม้ผลัดใบหลายชนิดในเขตอบอุ่น วันที่สั้นลงและกลางคืนที่ยาวขึ้นเป็นสัญญาณสำคัญให้ต้นไม้เข้าสู่ช่วงเตรียมพักตัว ก่อนใบจะร่วง ต้นไม้ยังดึงธาตุอาหารบางส่วนจากใบกลับไปเก็บไว้ใช้ต่อได้ด้วย

แล้วสีแดงมาจากไหน?

สีแดงและม่วงในใบไม้หลายชนิดเกี่ยวข้องกับสารสีชื่อ แอนโทไซยานิน ซึ่งอาจสร้างขึ้นใหม่ในช่วงใบแก่ โดยมีน้ำตาลภายในใบและสภาพแวดล้อมเกี่ยวข้องกับการเกิดสี ต่างจากสีเหลืองและส้มซึ่งมักมีสารสีอยู่ในใบตั้งแต่ช่วงเติบโตแล้ว

ชนิดของต้นไม้มีผลมากว่ามันจะเปลี่ยนเป็นสีอะไร ต้นเมเปิลบางชนิดอาจมีใบสีแดง ขณะที่ต้นอื่นออกเหลืองหรือส้ม และแม้เป็นต้นไม้ชนิดเดียวกัน สีที่เห็นก็อาจต่างกันได้ตามสภาพแสง อุณหภูมิและน้ำในแต่ละปี

ช่วงที่กลางวันมีแดดและกลางคืนเย็นแต่ไม่ถึงจุดเยือกแข็ง สามารถเอื้อต่อการเกิดสีแดงสดได้ ส่วนความแห้งแล้งรุนแรง น้ำค้างแข็ง ลมแรง หรือฝนหนัก อาจทำให้ใบเสียหายหรือร่วงเร็ว จนช่วงชมใบไม้เปลี่ยนสีสั้นลง

ต้นไม้ในไทยก็เปลี่ยนสีได้

บ้านเราอาจไม่ได้มีฤดูใบไม้ร่วงแบบประเทศเขตอบอุ่น แต่ต้นไม้ผลัดใบบางชนิดก็มีใบเหลืองหรือเปลี่ยนสีก่อนร่วง โดยเฉพาะช่วงฤดูแล้ง การทิ้งใบช่วยลดพื้นที่ที่ต้นไม้สูญเสียน้ำ และบางชนิดจะแตกใบใหม่เมื่อสภาพเหมาะสม

อย่างไรก็ตาม ใบเหลืองไม่ได้แปลว่าต้นไม้กำลังผลัดใบตามฤดูกาลเสมอไป การขาดน้ำหรือธาตุอาหารก็ทำให้ใบเปลี่ยนสีได้เช่นกัน ถ้าเป็นต้นไม้ที่บ้าน ลองดูร่วมกับความชื้นในดิน สภาพใบอื่น ๆ และช่วงเวลาที่เกิดอาการ ก่อนตัดสินว่าเป็นการเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติหรือมีปัญหาที่ต้องดูแล