ประเทศไทยมีแรร์เอิร์ธหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาเห็นข่าวประเทศต่าง ๆ แย่งกันหาวัตถุดิบสำหรับรถยนต์ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ชื่อหนึ่งที่โผล่มาบ่อยคือ “แรร์เอิร์ธ” หรือธาตุหายาก แล้วใต้พื้นดินบ้านเรามีธาตุกลุ่มนี้อยู่บ้างหรือเปล่า?

ชื่ออาจชวนให้นึกถึงก้อนแร่ชนิดเดียวที่ขุดขึ้นมาแล้วขายได้ทันที แต่แรร์เอิร์ธเป็นชื่อเรียก กลุ่มธาตุ 17 ชนิด ที่พบปะปนอยู่ในแร่และดินหลายรูปแบบ การพบธาตุเหล่านี้จึงต้องแยกออกจากคำถามว่ามีมากพอและคุ้มค่าพอจะนำมาใช้หรือไม่

ประเทศไทยมีแรร์เอิร์ธ และกรมทรัพยากรธรณีได้สำรวจพบพื้นที่ที่มีศักยภาพหลายแห่ง โดยกระจายอยู่ทางด้านตะวันตกตั้งแต่ภาคเหนือลงไปถึงภาคใต้ ตัวอย่างจังหวัดที่มีข้อมูลการพบ ได้แก่ เชียงราย แม่ฮ่องสอน เชียงใหม่ อุทัยธานี กาญจนบุรี ประจวบคีรีขันธ์ ชุมพร ระนอง พังงา และสุราษฎร์ธานี

การระบุชื่อจังหวัดไม่ได้หมายความว่าพบทั่วทั้งจังหวัด หรือทุกจุดจะเปิดเหมืองได้ ปริมาณและชนิดธาตุแตกต่างกันไปตามพื้นที่ และต้องสำรวจรายละเอียดของแต่ละแหล่งต่อไป

แรร์เอิร์ธอยู่ในอะไร?

ธาตุหายากไม่ได้อยู่เป็นก้อนโลหะบริสุทธิ์รอให้ขุดขึ้นมา แต่อยู่ร่วมกับแร่ชนิดอื่น ตัวอย่างแร่ที่มีธาตุหายากเป็นองค์ประกอบ ได้แก่ โมนาไซต์และซีโนไทม์ ซึ่งเคยพบร่วมกับแร่หนักที่เป็นผลพลอยได้จากการทำเหมืองดีบุก

ธาตุที่มีรายงานว่าพบในไทย เช่น ซีเรียม แลนทานัม นีโอดิเมียม และอิตเทรียม แต่แต่ละแหล่งมีสัดส่วนต่างกัน การวิเคราะห์ตัวอย่างในห้องปฏิบัติการจึงช่วยบอกได้ว่ามีธาตุใดอยู่เท่าไร ไม่สามารถดูจากสีของก้อนหินเพียงอย่างเดียวแล้วสรุปมูลค่าได้

ตัวเลข 8.73 ล้านตันหมายถึงอะไร?

เคยมีการนำตัวเลขแรร์เอิร์ธในไทย 8.73 ล้านตันโลหะ พร้อมมูลค่า 5.96 ล้านล้านบาทไปเผยแพร่ ศูนย์ต่อต้านข่าวปลอมอ้างข้อมูลจากกรมทรัพยากรธรณีว่า ตัวเลขนี้เป็น การประเมินทรัพยากรทางธรณีวิทยาเบื้องต้น รวม 33 แหล่ง บนพื้นที่ประมาณ 289,000 ไร่ ไม่ใช่ปริมาณที่พิสูจน์แล้วว่าขุดขายได้ทั้งหมด

ข้อมูลชุดนั้นมีระดับความเชื่อมั่นต่ำ เพราะสำรวจเป็นบริเวณกว้าง มีจุดเก็บตัวอย่างไม่หนาแน่น และยังขาดข้อมูลระดับลึก ส่วนตัวเลขมูลค่าเป็นการคำนวณคร่าว ๆ ที่ยังไม่ได้หักต้นทุนหรือประเมินความคุ้มทุน จึงนำไปตีความเป็นรายได้ที่ประเทศไทยจะได้รับไม่ได้

มีแล้วนำไปทำอะไรได้บ้าง?

ธาตุหายากแต่ละชนิดมีหน้าที่ต่างกัน เช่น นีโอดิเมียมใช้ผลิตแม่เหล็กกำลังสูง ซึ่งนำไปใช้ในมอเตอร์บางชนิด ส่วนธาตุอื่นใช้ในอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์และงานอุตสาหกรรม การมีแหล่งวัตถุดิบจึงเป็นจุดเริ่มต้นของห่วงโซ่การผลิต

ก่อนนำมาใช้ต้องผ่านการแต่งแร่ สกัด และแยกธาตุออกจากกัน ซึ่งต้องใช้เทคโนโลยี เงินลงทุน และการจัดการของเสีย บางแหล่งอาจมีธาตุกัมมันตรังสีปะปน จึงต้องตรวจสอบและจัดการตามลักษณะของแหล่งนั้นด้วย รวมถึงพิจารณาผลกระทบต่อน้ำ พื้นที่ธรรมชาติ และชุมชน

ไทยจึงมีแหล่งธาตุหายากจริง แต่จำนวนที่พบจากการสำรวจเบื้องต้นยังบอกไม่ได้โดยตรงว่าจะผลิตได้เท่าไรหรือทำกำไรได้แค่ไหน ต้องดูผลสำรวจเชิงลึก ต้นทุน และผลกระทบของแต่ละพื้นที่ประกอบกัน