สัตว์ชนิดใดมีความผูกพันบ้าง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

สุนัขบางตัวเดินตามเจ้าของไปทั่วบ้าน ส่วนแมวบางตัวชอบมานอนใกล้ ๆ แม้ไม่ได้ขออาหาร พอเห็นแบบนี้ เราอาจสงสัยว่าสัตว์กำลังรู้สึกผูกพันกับเราจริง ๆ หรือแค่คุ้นเคยกับคนที่ดูแลมัน

คำตอบคือ สัตว์หลายชนิดมีหลักฐานว่าเกิดความผูกพันกับสัตว์ตัวอื่นหรือกับคนได้ ตัวอย่างที่นักวิทยาศาสตร์ศึกษา ได้แก่ สุนัข แมว ช้าง ลิง หนูนาแพรรี และนกบางชนิด แต่ความสัมพันธ์ของแต่ละชนิดมีรูปแบบต่างกัน ตั้งแต่แม่กับลูก เพื่อนร่วมฝูง ไปจนถึงคู่ที่ใช้ชีวิตร่วมกัน

นักวิจัยดูความผูกพันจากพฤติกรรมหลายอย่างประกอบกัน เช่น สัตว์เลือกอยู่ใกล้ตัวใดเป็นพิเศษ พยายามตามหาเมื่อถูกแยก หรือสงบลงเมื่อกลับมาอยู่ใกล้กัน อย่างไรก็ตาม เราไม่อาจรู้ได้โดยตรงว่าสัตว์แต่ละตัวรู้สึกเหมือนมนุษย์ทุกประการหรือไม่

ช้าง: ความสัมพันธ์ในครอบครัว

ช้างเป็นสัตว์สังคมที่มีความสัมพันธ์ระหว่างสมาชิกในฝูง โดยเฉพาะแม่ ลูก และช้างตัวเมียที่เป็นญาติกัน ลูกช้างไม่ได้อยู่ใกล้เฉพาะแม่เท่านั้น ช้างตัวอื่นในฝูงอาจช่วยดูแลและปกป้องลูกช้างด้วย งานศึกษาสังคมช้างพบว่าความสัมพันธ์และความรู้ที่ส่งต่อกันมีส่วนต่อการอยู่รอดของฝูง

ลิงและวานร: เพื่อนที่เลือกคบ

ลิงหลายชนิดไม่ได้มีความสัมพันธ์กับสมาชิกทุกตัวเท่ากัน บางคู่ใช้เวลาอยู่ด้วยกันและช่วยสางขนให้กันบ่อยเป็นพิเศษ การสางขนช่วยดูแลร่างกายและยังเป็นส่วนหนึ่งของการรักษาความสัมพันธ์ในกลุ่ม ความสัมพันธ์เช่นนี้อาจเกิดระหว่างญาติหรือสัตว์ที่ไม่ใช่ญาติกันก็ได้

หนูนาแพรรี: ความผูกพันระหว่างคู่

หนูนาแพรรีเป็นสัตว์ฟันแทะขนาดเล็กที่นักวิจัยใช้ศึกษาความผูกพันระหว่างคู่ เมื่อสร้างความสัมพันธ์กันแล้ว หนูมักเลือกอยู่ใกล้คู่ของตัวเองมากกว่าหนูตัวอื่น และอาจร่วมกันดูแลลูก แต่การจับคู่ทางสังคมไม่ได้หมายความว่าสัตว์ทุกตัวจะมีพฤติกรรมเหมือนกัน หรือรับประกันว่าจะมีคู่เพียงตัวเดียวตลอดชีวิต

นกบางชนิด: คู่และสมาชิกในกลุ่ม

นกบางชนิดสร้างความสัมพันธ์กับคู่ ทำรัง หรือช่วยกันเลี้ยงลูก ส่วนนกที่อยู่รวมกลุ่มอาจมีคู่สัมพันธ์ที่ใช้เวลาอยู่ใกล้กันเป็นพิเศษ นักวิจัยเตือนว่าการเห็นนกอยู่เป็นคู่เพียงอย่างเดียว ยังไม่เพียงพอจะบอกว่าทั้งคู่มีความผูกพันทางอารมณ์ ต้องดูพฤติกรรมอื่นร่วมด้วย

สุนัขและแมว: ความสัมพันธ์กับคน

สัตว์เลี้ยงสามารถสร้างความสัมพันธ์กับผู้ดูแลได้ สุนัขบางตัวเข้าหาคนที่คุ้นเคยเมื่อเจอสถานการณ์แปลกใหม่ ส่วนแมวบางตัวเลือกอยู่ใกล้ เข้ามาทัก หรือพักผ่อนในบริเวณเดียวกับผู้ดูแล แต่สัตว์แต่ละตัวแสดงออกต่างกัน แมวที่ไม่ชอบให้อุ้มจึงไม่ได้แปลว่าไม่ผูกพันเสมอไป

ความผูกพันไม่ได้จำกัดอยู่แค่สัตว์ที่เราคุ้นเคย งานทบทวนยังพบหลักฐานความสัมพันธ์เฉพาะตัวในสัตว์เลี้ยงในฟาร์มอย่างหมู วัว และม้า แม้การศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างเพื่อนในสัตว์กลุ่มนี้ยังมีไม่มากนัก

สำหรับคนเลี้ยงสัตว์ สิ่งที่ช่วยสร้างความสัมพันธ์ได้คือการดูแลอย่างสม่ำเสมอ ให้พื้นที่ปลอดภัย และสังเกตว่าสัตว์สบายใจกับการสัมผัสหรือการเข้าใกล้แบบไหน เพราะการอยู่ใกล้กันด้วยความไว้ใจเกิดขึ้นได้โดยไม่จำเป็นต้องแสดงออกเหมือนกันทุกตัว