แบตเตอรี่มีกี่ประเภทและต่างกันอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

รีโมตทีวี โทรศัพท์มือถือ และรถยนต์ต่างต้องใช้แบตเตอรี่ แต่เมื่อเปิดดูจะพบว่าหน้าตาและขนาดแตกต่างกันมาก บางก้อนหมดแล้วต้องเปลี่ยน บางก้อนเสียบชาร์จแล้วกลับมาใช้ต่อได้

วิธีทำความเข้าใจที่ง่ายที่สุดคือแบ่งตามการนำกลับมาใช้ใหม่ แบตเตอรี่มี 2 กลุ่มหลัก ได้แก่ ชนิดใช้ครั้งเดียวและชนิดชาร์จซ้ำได้ แต่ละกลุ่มยังมีสารเคมีหลายแบบ ซึ่งเหมาะกับอุปกรณ์และการใช้งานต่างกัน

1. แบตเตอรี่ชนิดใช้ครั้งเดียว

แบตเตอรี่ปฐมภูมิ หรือที่เรียกกันว่าถ่านใช้แล้วทิ้ง จ่ายไฟจากปฏิกิริยาเคมีภายใน เมื่อพลังงานหมดตามการใช้งานก็ต้องเปลี่ยนก้อนใหม่ ตัวอย่างที่พบได้บ่อยคือถ่านอัลคาไลน์และถ่านสังกะสีคาร์บอนในรีโมต นาฬิกาแขวน และไฟฉาย

ถ่านกระดุมบางชนิดเป็นแบตเตอรี่ลิเทียมแบบใช้ครั้งเดียว พบในอุปกรณ์ขนาดเล็ก เช่น กุญแจรถและเครื่องชั่ง การมีคำว่า “ลิเทียม” จึงไม่ได้แปลว่าชาร์จได้เสมอไป ควรตรวจฉลากก่อนใช้ และอย่านำถ่านใช้ครั้งเดียวไปชาร์จ

2. แบตเตอรี่ชนิดชาร์จซ้ำได้

แบตเตอรี่ทุติยภูมิรับพลังงานไฟฟ้ากลับเข้าไปเพื่อให้เกิดปฏิกิริยาเคมีย้อนกลับ จึงนำมาใช้ซ้ำได้หลายครั้ง ตัวอย่างที่พบในชีวิตประจำวันมีดังนี้

• ลิเทียมไอออน (Li-ion) พบในโทรศัพท์ โน้ตบุ๊ก พาวเวอร์แบงก์ และรถยนต์ไฟฟ้าหลายรุ่น มีหลายสูตรเคมี เช่น ลิเทียมไอรอนฟอสเฟต หรือ LFP

• นิกเกิลเมทัลไฮไดรด์ (Ni-MH) พบในถ่านชาร์จขนาด AA หรือ AAA และรถยนต์ไฮบริดบางรุ่น ต้องใช้เครื่องชาร์จที่รองรับชนิดของแบตเตอรี่

• ตะกั่วกรด (Lead-acid) พบในแบตเตอรี่รถยนต์แบบใช้น้ำมันและเครื่องสำรองไฟหลายชนิด มีน้ำหนักมากเมื่อเทียบกับพลังงานที่เก็บได้

แม้จะชาร์จได้เหมือนกัน แต่แบตเตอรี่แต่ละชนิดไม่ได้ใช้แทนกันได้เสมอไป ก่อนซื้อควรดูชนิด ขนาด แรงดันไฟฟ้า และคำแนะนำของอุปกรณ์ รวมถึงใช้เครื่องชาร์จที่ผู้ผลิตระบุว่ารองรับ แบตเตอรี่ชาร์จซ้ำก็เสื่อมตามอายุและการใช้งานได้เช่นกัน

เมื่อแบตเตอรี่หมดหรือเสื่อมควรทำอย่างไร

แยกแบตเตอรี่ใช้แล้วออกจากขยะทั่วไป ปิดขั้วด้วยเทปที่ไม่นำไฟฟ้าเพื่อช่วยป้องกันขั้วสัมผัสกัน แล้วนำไปส่งจุดรับแบตเตอรี่หรือขยะอันตรายที่รองรับชนิดนั้น หากแบตเตอรี่บวม รั่ว หรือเสียหาย ให้หยุดใช้งานและติดต่อผู้ผลิตหรือหน่วยงานรับกำจัดเพื่อขอวิธีจัดการที่เหมาะสม

ถ่านก้อนเล็กกับแบตเตอรี่รถจึงอยู่ในครอบครัวเดียวกัน แต่มีวิธีใช้และดูแลต่างกัน การอ่านฉลากก่อนซื้อและก่อนชาร์จช่วยให้เลือกได้ตรงกับอุปกรณ์และใช้งานได้ปลอดภัยขึ้น