ทำไมคนเราถึงติดทินเนอร์ได้

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ทินเนอร์เป็นของที่หลายคนคุ้นตาตามร้านสีและงานช่าง มีกลิ่นแรงจนบางคนต้องรีบเดินหนี แต่ทำไมบางคนจึงอยากสูดกลิ่นนี้ซ้ำ ๆ ทั้งที่รู้ว่าเป็นสารเคมีอันตราย?

ทินเนอร์เป็นส่วนผสมของตัวทำละลายที่ระเหยเป็นไอได้ ส่วนประกอบแตกต่างกันไปตามผลิตภัณฑ์ เมื่อสูดไอเข้าไป สารเหล่านี้ผ่านปอดเข้าสู่กระแสเลือดและไปถึงสมองได้รวดเร็ว จึงอาจทำให้เกิดอาการมึนงง เคลิ้ม หรือรู้สึกผ่อนคลายชั่วคราว

เหตุที่คนเราติดทินเนอร์ได้ คือ สารบางชนิดในไอทินเนอร์ออกฤทธิ์ต่อสมอง รวมถึงระบบที่เกี่ยวข้องกับความรู้สึกพึงพอใจและการเรียนรู้ เมื่อใช้ซ้ำ บางคนจึงเกิดความอยากใช้ ควบคุมการใช้ได้ยาก และอาจใช้ต่อไปแม้เกิดผลเสียแล้ว

งานวิจัยเกี่ยวกับโทลูอีน ซึ่งเป็นตัวทำละลายชนิดหนึ่งที่พบได้ในผลิตภัณฑ์บางประเภท พบว่าสารนี้มีผลต่อระบบโดปามีนในสมอง ระบบดังกล่าวมีส่วนในการจดจำสิ่งที่ทำให้รู้สึกพอใจและกระตุ้นให้อยากทำซ้ำ อย่างไรก็ตาม ทินเนอร์แต่ละสูตรมีส่วนผสมต่างกัน จึงไม่ควรเหมารวมว่าทุกกระป๋องมีสารชนิดเดียวกัน

ฤทธิ์มึนเมามักอยู่ไม่นาน บางคนจึงกลับไปสูดซ้ำ และการใช้บ่อยอาจทำให้เกิดภาวะดื้อสาร คือรู้สึกว่าต้องใช้มากขึ้นเพื่อให้ได้ผลเท่าเดิม เมื่อพยายามหยุด บางคนอาจมีอาการอยากใช้ หงุดหงิด วิตกกังวล ปวดศีรษะ นอนไม่หลับ หรือไม่มีสมาธิ

การเคยได้กลิ่นทินเนอร์จากการทำงานไม่ได้หมายความว่าจะติดโดยอัตโนมัติ แต่การสัมผัสไอก็ยังเป็นอันตรายต่อสุขภาพ จึงควรทำงานในที่อากาศถ่ายเทและใช้อุปกรณ์ป้องกันที่เหมาะกับสารตามข้อมูลความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์

การสูดเพื่อให้มึนเมาอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ แม้ใช้เพียงครั้งเดียว เพราะอาจทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะ หมดสติ หรือร่างกายขาดออกซิเจน ส่วนการใช้ซ้ำเป็นเวลานานอาจทำลายสมอง เส้นประสาท ตับ และไต ความเสียหายบางอย่างอาจคงอยู่ถาวร

หากมีคนสูดไอสารเคมีแล้วเวียนหัว ให้พาออกจากบริเวณนั้นไปยังที่อากาศบริสุทธิ์โดยคำนึงถึงความปลอดภัยของผู้ช่วยด้วย หากหมดสติ หายใจลำบาก ชัก หรือมีอาการรุนแรง ให้โทร 1669 ทันที หากไม่หายใจตามปกติ ให้ทำ CPR ตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ฉุกเฉิน

สำหรับคนที่เริ่มรู้สึกว่าหยุดสูดไม่ได้ การเข้าพบแพทย์หรือบุคลากรด้านสุขภาพจิตช่วยได้ แพทย์สามารถประเมินอาการถอน ผลกระทบต่อร่างกาย และวางแผนบำบัดร่วมกับผู้ใช้และครอบครัว การพูดคุยโดยไม่ตำหนิช่วยให้ผู้ที่กำลังมีปัญหากล้าขอความช่วยเหลือมากขึ้น