คนเป็นโรคสมาธิสั้นเพิ่มขึ้นจริงหรือ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เปิดงานค้างไว้ไม่กี่นาที โทรศัพท์ก็ดังขึ้น พอกลับมาอ่านต่อก็จำไม่ได้แล้วว่าอ่านถึงไหน หลายคนเริ่มสงสัยว่าตัวเองสมาธิสั้น ขณะเดียวกันก็เห็นคนรอบตัวพูดถึงโรคสมาธิสั้นหรือ ADHD กันมากขึ้น

แล้วจำนวนคนที่เป็นโรคนี้เพิ่มขึ้นจริง หรือเราเพิ่งรู้จักและตรวจพบกันมากขึ้น?

ข้อมูลที่ชัดที่สุดคือจำนวนผู้ได้รับการวินิจฉัยเพิ่มขึ้นในบางประเทศ แต่ตัวเลขดังกล่าวยังบอกไม่ได้ทั้งหมดว่าจำนวนคนที่มีโรคสมาธิสั้นจริง ๆ เพิ่มขึ้นเท่าไร เพราะการรับรู้ การเข้ารับการประเมิน และการวินิจฉัยก็เปลี่ยนไปด้วย

งานศึกษาจากสหรัฐฯ ที่ใช้ข้อมูลสำรวจผู้ปกครองพบว่า เด็กอายุ 3–17 ปีที่มีรายงานว่าได้รับการวินิจฉัยและยังมี ADHD อยู่ เพิ่มจากประมาณ 8.7% ในปี 2016 เป็น 10.5% ในปี 2023 ตัวเลขนี้มาจากรายงานของผู้ปกครอง ไม่ใช่การตรวจเด็กทุกคนในการสำรวจ และใช้แทนสถานการณ์ในประเทศไทยไม่ได้

อีกการศึกษาหนึ่งที่ใช้ข้อมูลสำรวจคนละชุดในสหรัฐฯ พบว่าสัดส่วนเด็กอายุ 4–17 ปีที่ได้รับการวินิจฉัยอยู่ที่ 10.0% ในปี 2017 และ 10.8% ในปี 2022 โดยไม่พบแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติในภาพรวม ผลที่ต่างกันสะท้อนว่าช่วงเวลา กลุ่มตัวอย่าง และวิธีสำรวจมีผลต่อข้อสรุป

ในผู้ใหญ่ สมาคมจิตแพทย์อเมริกันระบุว่าการวินิจฉัยใหม่เพิ่มขึ้นในช่วงปี 2020–2023 ปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้อง ได้แก่ คนทั่วไปและบุคลากรทางการแพทย์รู้จักโรคมากขึ้น รวมถึงความเปลี่ยนแปลงในช่วงโควิดที่อาจทำให้ปัญหาซึ่งเคยจัดการได้ปรากฏชัดขึ้น อย่างไรก็ตาม ยังแยกไม่ได้แน่ชัดว่าแต่ละปัจจัยมีส่วนมากน้อยเพียงใด

วอกแวกง่าย ไม่ได้แปลว่าเป็น ADHD เสมอไป การนอนน้อย ความเครียด ความวิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า หรือสิ่งรบกวนระหว่างทำงานก็ทำให้จดจ่อได้ยากเช่นกัน บางคนอาจมีทั้ง ADHD และปัญหาเหล่านี้ร่วมกัน จึงไม่ควรตัดสินจากอาการเพียงข้อเดียว

ADHD เป็นภาวะด้านพัฒนาการของระบบประสาท อาการอาจรวมถึงความยากในการจดจ่อ จัดระเบียบงาน ควบคุมความหุนหัน หรืออยู่นิ่ง โดยแต่ละคนแสดงออกต่างกัน ผู้ใหญ่บางคนอาจไม่ได้ดูซน แต่มีปัญหาลืมนัด ทำงานไม่เสร็จ หรือจัดการเวลาได้ยากต่อเนื่อง

การวินิจฉัยต้องดูว่าอาการเป็นมานานเพียงใด เริ่มตั้งแต่วัยเด็กหรือไม่ เกิดในหลายสถานการณ์หรือไม่ และกระทบการเรียน การทำงาน หรือความสัมพันธ์มากแค่ไหน ผู้เชี่ยวชาญยังต้องประเมินสาเหตุอื่นและภาวะที่อาจเกิดร่วมกันด้วย แบบทดสอบบนอินเทอร์เน็ตจึงใช้เป็นจุดเริ่มต้นในการสังเกตตัวเองได้ แต่ยืนยันโรคไม่ได้

ส่วนโทรศัพท์และคลิปสั้นอาจดึงความสนใจและขัดจังหวะการทำงานได้ แต่การเสียสมาธิเพราะมีสิ่งรบกวนบ่อย ๆ ยังไม่ใช่หลักฐานว่าการใช้โทรศัพท์ทำให้เกิด ADHD ในแต่ละคน

หากปัญหาสมาธิเกิดบ่อยจนกระทบชีวิต ลองจดตัวอย่างอาการ ระยะเวลาที่เป็น การนอน และสถานการณ์ที่พบ แล้วนำไปปรึกษาจิตแพทย์หรือแพทย์ที่มีประสบการณ์ประเมิน ADHD โดยเฉพาะหากจำได้ว่ามีปัญหาคล้ายกันมาตั้งแต่เด็ก การประเมินจะช่วยแยกว่าเกิดจากอะไรและวางแผนช่วยเหลือให้เหมาะกับแต่ละคน

ระหว่างนั้น การนอนให้เพียงพอ ปิดการแจ้งเตือนช่วงทำงาน แบ่งงานเป็นส่วนเล็ก ๆ และพักเป็นระยะอาจช่วยลดสิ่งรบกวนได้ แม้จะไม่ใช่วิธีวินิจฉัยหรือรักษา ADHD แทนการประเมินก็ตาม