พระอรหันต์คือใครในพระพุทธศาสนา

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาได้ยินใครกล่าวถึงพระสงฆ์ที่คนเคารพนับถือว่าเป็น “พระอรหันต์” หลายคนอาจนึกถึงพระที่ปฏิบัติดี มีสมาธิมั่นคง หรือมีเรื่องเล่าเกี่ยวกับความสามารถพิเศษ แต่คำนี้ในทางพระพุทธศาสนาหมายถึงอะไร และเรารู้ได้อย่างไรว่าใครเป็นพระอรหันต์?

ในคำสอนพุทธศาสนาฝ่ายเถรวาท พระอรหันต์คือผู้บรรลุธรรมขั้นสูงสุด หลุดพ้นจากกิเลสและความยึดติดโดยสิ้นเชิง คำว่าอรหันต์ยังมีความหมายว่าเป็นผู้ควรแก่การเคารพบูชา เพราะสิ้นเครื่องเศร้าหมองของจิตใจแล้ว

สิ้นกิเลสหมายความว่าอย่างไร

กิเลสที่พูดถึงกันบ่อย ได้แก่ ความโลภ ความโกรธ และความหลง สำหรับคนทั่วไป แม้บางช่วงจะรู้สึกสงบ แต่เมื่อเจอสิ่งที่ถูกใจหรือขัดใจ ความอยากและความโกรธก็ยังเกิดขึ้นได้ ส่วนพระอรหันต์ตามคำสอนคือผู้ละเหตุของกิเลสเหล่านี้ได้เด็ดขาดแล้ว

ในอรหันตสูตร พระพุทธเจ้าทรงอธิบายถึงผู้เข้าใจขันธ์ห้า ได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ จนหลุดพ้นเพราะไม่ยึดมั่น พจนานุกรมพุทธศาสน์ยังอธิบายว่าอรหัตตมรรคเป็นทางที่นำไปสู่การละสังโยชน์ หรือเครื่องผูกมัดจิตใจ ได้ครบ ๑๐ ประการ

ตามความเชื่อทางพระพุทธศาสนา การสิ้นกิเลสนี้หมายถึงการสิ้นเหตุแห่งการเวียนว่ายตายเกิด เมื่อพระอรหันต์สิ้นชีวิตจึงเรียกว่าเข้าสู่ปรินิพพาน

พระอรหันต์ยังเจ็บป่วยได้ไหม

ได้ เพราะการหลุดพ้นจากกิเลสไม่ได้ทำให้ร่างกายหยุดแก่หรือหยุดเจ็บ พระอรหันต์ยังต้องฉันอาหาร พักผ่อน และอาจเจ็บป่วยตามสภาพร่างกาย แต่ตามคำสอน จิตใจของท่านไม่ได้ถูกความยึดติดครอบงำเหมือนเดิม

ความเป็นพระอรหันต์จึงไม่ได้วัดจากหน้าตา อายุ ท่าทางสงบ หรือชื่อเสียงเพียงอย่างเดียว และไม่จำเป็นต้องหมายถึงการมีฤทธิ์ พจนานุกรมพุทธศาสน์แบ่งพระอรหันต์ไว้หลายประเภท บางประเภทกล่าวถึงความรู้หรือความสามารถพิเศษเพิ่มเติม แต่หัวใจร่วมกันคือการบรรลุอรหัตตผล

ต่างจากพระพุทธเจ้าอย่างไร

พระพุทธเจ้าก็ทรงเป็นพระอรหันต์เช่นกัน โดยเรียกว่า “พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า” หมายถึงผู้ตรัสรู้ชอบด้วยพระองค์เอง ส่วนพระอรหันตสาวกเป็นผู้บรรลุธรรมตามคำสอนของพระพุทธเจ้า

พระพุทธศาสนายังกล่าวถึงการบรรลุธรรมของทั้งผู้ชายและผู้หญิง โดยมีเรื่องราวของพระอรหันตสาวกและพระอรหันตสาวิกาอยู่ในคัมภีร์

สำหรับคนที่ยังใช้ชีวิตทำงานและดูแลครอบครัว การเรียนรู้เรื่องพระอรหันต์อาจเริ่มจากสิ่งใกล้ตัว เช่น สังเกตเวลาใจโกรธ รู้ทันความอยาก และฝึกไม่ทำร้ายผู้อื่นด้วยคำพูดหรือการกระทำ สิ่งเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของการฝึกตน แม้ไม่ได้หมายความว่าการนั่งสมาธิหรือทำความดีเพียงครั้งใดครั้งหนึ่งจะทำให้บรรลุธรรมทันที

ส่วนการจะตัดสินว่าบุคคลใดในปัจจุบันเป็นพระอรหันต์หรือไม่ เป็นเรื่องที่คนภายนอกตรวจสอบจากรูปลักษณ์หรือคำบอกเล่าเพียงอย่างเดียวไม่ได้ การพิจารณาคำสอนและความประพฤติอย่างรอบคอบจึงสำคัญกว่าการเชื่อเพราะชื่อเสียงเพียงอย่างเดียว