ตะไคร่น้ำตามทางน้ำไหลมาจากไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เคยสังเกตไหมว่า ร่องน้ำข้างบ้าน ก้อนหินในลำธาร หรือพื้นปูนที่มีน้ำไหลผ่านอยู่บ่อย ๆ มักมีคราบสีเขียวขึ้นเกาะ พอเอามือแตะก็ลื่น ทั้งที่น้ำบริเวณนั้นไม่ได้ขังนิ่งเลย

คราบนี้ค่อย ๆ ปรากฏจากจุดเล็ก ๆ แล้วขยายเป็นแผ่น บางแห่งเป็นเส้นเขียวพริ้วไปตามกระแสน้ำ จนดูเหมือนงอกขึ้นมาจากพื้นปูนหรือก้อนหินเอง

ตะไคร่น้ำเกิดจากสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กที่มีอยู่ในสิ่งแวดล้อม เช่น สาหร่าย ซึ่งอาจมากับน้ำหรือหลงเหลืออยู่บนพื้นผิว เมื่อมาเกาะบริเวณที่เปียกและได้รับแสงเหมาะสม ก็เพิ่มจำนวนจนมองเห็นเป็นคราบสีเขียวได้ น้ำที่ไหลผ่านจึงไม่ได้ชะมันออกไปทั้งหมด

สิ่งที่เราเรียกรวม ๆ ว่า “ตะไคร่น้ำ” อาจมีหน้าตาไม่เหมือนกัน บางชนิดเป็นสาหร่ายเส้นเล็ก ๆ เกาะหินเป็นกระจุก ส่วนคราบลื่นบนผิวที่จมน้ำอาจเป็นชุมชนของสาหร่าย ไซยาโนแบคทีเรีย จุลินทรีย์อื่น ๆ และเศษอินทรียวัตถุที่อยู่ร่วมกันเป็นฟิล์มบาง ๆ

ตอนเริ่มต้น สิ่งมีชีวิตเหล่านี้มีขนาดเล็กจนมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า เมื่อเกาะพื้นผิวและเพิ่มจำนวนสะสมไปเรื่อย ๆ สีเขียวหรือสีน้ำตาลจึงชัดขึ้น บางชนิดสร้างสารเหนียวช่วยยึดเกาะ ทำให้ฟิล์มติดอยู่กับหินหรือปูนได้ แม้จะมีน้ำไหลผ่าน

ทำไมน้ำไหลแล้วยังขึ้นได้?

น้ำช่วยให้บริเวณนั้นชุ่มชื้น และนำสารอาหารที่ละลายอยู่มาให้ ส่วนแสงแดดช่วยให้สาหร่ายสังเคราะห์แสงสร้างอาหารได้ ถ้าพื้นผิวค่อนข้างหยาบ มีแสงพอ และกระแสน้ำไม่แรงจนขัดถูผิวตลอดเวลา ตะไคร่ก็มีโอกาสสะสมมากขึ้น

แต่ถ้าน้ำเชี่ยวมาก โดยเฉพาะช่วงน้ำหลากที่พัดกรวดและตะกอนมาครูดพื้น คราบที่เกาะอยู่อาจหลุดออกได้เช่นกัน หลังจากนั้นเมื่อสภาพกลับมาเหมาะสม ก็อาจค่อย ๆ ขึ้นใหม่

สารอาหารในน้ำอย่างไนโตรเจนและฟอสฟอรัสเป็นอีกส่วนที่ช่วยให้สาหร่ายเติบโต สารเหล่านี้มีอยู่ตามธรรมชาติ และอาจเพิ่มจากน้ำชะดิน ปุ๋ย หรือของเสีย หากมีมากเกินไปและได้รับแสงเพียงพอ สาหร่ายบางชนิดอาจเติบโตหนาแน่นจนกระทบสัตว์น้ำและปริมาณออกซิเจนในน้ำ

อย่างไรก็ตาม เห็นตะไคร่ไม่ได้แปลว่าน้ำสกปรกเสมอไป เพราะสาหร่ายเป็นส่วนหนึ่งของแหล่งน้ำตามธรรมชาติและเป็นอาหารของสัตว์น้ำขนาดเล็ก การจะบอกว่าน้ำปลอดภัยสำหรับดื่มหรือสัมผัสหรือไม่ ต้องอาศัยการตรวจคุณภาพน้ำ ไม่สามารถตัดสินจากคราบสีเขียวเพียงอย่างเดียว

ถ้าขึ้นบนพื้นบ้านควรทำอย่างไร

จุดที่ต้องเดินผ่านควรระวังเป็นพิเศษ เพราะคราบเปียกอาจทำให้ลื่นล้มได้ ใช้แปรงขัดคราบออกและล้างพื้น แล้วแก้จุดที่มีน้ำรั่วหรือน้ำไหลเปียกซ้ำ ๆ เพื่อให้พื้นแห้งง่ายขึ้น ควรสวมรองเท้ากันลื่นระหว่างทำความสะอาด

ถ้าคราบกลับมาอีก ก็ไม่ใช่เรื่องแปลก เพราะยังมีสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กอยู่ในสิ่งแวดล้อม เมื่อพื้นกลับมาชื้นและมีแสงเหมาะสม มันก็เริ่มเกาะและเพิ่มจำนวนได้อีก การดูแลพื้นให้สะอาดและลดความชื้นจึงช่วยลดโอกาสเกิดคราบหนาและลื่นได้