ไม่มีสมาธิกับโรคสมาธิสั้นต่างกันอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

นั่งทำงานอยู่ดี ๆ ก็เผลอหยิบโทรศัพท์ขึ้นมาดู พอกลับมาอ่านเอกสารก็จำไม่ได้ว่าอ่านถึงไหนแล้ว บางวันตั้งใจจะทำอย่างหนึ่ง แต่กลับเปิดงานทิ้งไว้หลายอย่างจนไม่เสร็จสักที

พอเกิดขึ้นบ่อย ๆ หลายคนอาจเริ่มสงสัยว่า แค่ช่วงนี้ไม่มีสมาธิ หรือเป็นโรคสมาธิสั้นกันแน่

การไม่มีสมาธิเป็นอาการที่เกิดได้จากหลายสาเหตุ ส่วนโรคสมาธิสั้นหรือ ADHD เป็นภาวะด้านพัฒนาการของระบบประสาท ที่มีรูปแบบอาการต่อเนื่อง เริ่มตั้งแต่วัยเด็ก และส่งผลต่อการใช้ชีวิต การวินิจฉัยจึงดูมากกว่าเหตุการณ์ที่เผลอวอกแวกเพียงครั้งสองครั้ง

สถาบันสุขภาพจิตแห่งชาติสหรัฐฯ หรือ NIMH ระบุว่า ความเครียด ปัญหาการนอน ความวิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า และปัญหาสุขภาพอื่น ๆ อาจทำให้มีอาการคล้าย ADHD ได้เช่นกัน และบางภาวะก็อาจเกิดร่วมกับ ADHD ได้ด้วย

ไม่มีสมาธิ อาจเกิดขึ้นช่วงไหนก็ได้

ลองนึกถึงวันที่นอนดึกติดต่อกันหลายคืน หรือช่วงที่มีเรื่องให้กังวลมากเป็นพิเศษ วันนั้นเราอาจอ่านหนังสือไม่เข้าหัว ฟังคนพูดแล้วหลุด หรือทำงานผิดพลาดง่ายกว่าปกติ เมื่อได้รับการพักผ่อนและจัดการปัจจัยที่เกี่ยวข้อง อาการบางอย่างอาจดีขึ้น

แต่การดีขึ้นหรือไม่ดีขึ้นหลังพักผ่อนเพียงอย่างเดียว ยังใช้ตัดสินว่าเป็นหรือไม่เป็น ADHD ไม่ได้ หากปัญหาต่อเนื่องหรือกระทบชีวิต ก็ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเพื่อหาสาเหตุ

แล้ว ADHD มีลักษณะอย่างไร

คนที่เป็น ADHD อาจมีปัญหาด้านความใส่ใจ เช่น ทำของหายบ่อย ลืมนัด จัดลำดับงานลำบาก หรือเริ่มงานหลายอย่างแต่ทำต่อจนเสร็จได้ยาก บางคนมีอาการอยู่ไม่นิ่ง พูดแทรก หรือทำอะไรหุนหันร่วมด้วย

อาการไม่ได้เหมือนกันทุกคน บางคนมีปัญหาด้านความใส่ใจเป็นหลักโดยไม่ได้ซนหรืออยู่ไม่นิ่งเด่นชัด ผู้ใหญ่บางคนจึงเพิ่งเข้ารับการประเมิน แม้จะมีอาการมาตั้งแต่วัยเด็กแล้วก็ตาม

ตามข้อมูลของ NIMH การวินิจฉัยจะพิจารณาว่าอาการเริ่มก่อนอายุ 12 ปี เป็นต่อเนื่องอย่างน้อย 6 เดือน พบในอย่างน้อย 2 สถานการณ์ เช่น ที่บ้านและที่ทำงานหรือโรงเรียน และส่งผลต่อการเรียน งาน หรือความสัมพันธ์ ทั้งยังต้องพิจารณาจำนวนและลักษณะอาการให้เหมาะกับวัยด้วย

การลืมกุญแจหรือทำงานไม่เสร็จเพียงอย่างเดียวจึงบอกไม่ได้ว่าเป็น ADHD สิ่งที่ช่วยให้เห็นภาพมากขึ้นคือ อาการเกิดบ่อยเพียงใด เป็นมานานแค่ไหน และทำให้ชีวิตประจำวันติดขัดอย่างไร

ควรเริ่มดูแลตัวเองอย่างไร

ระหว่างสังเกตอาการ ลองจัดเวลานอนให้สม่ำเสมอ ลดสิ่งรบกวนขณะทำงาน แบ่งงานใหญ่เป็นขั้นตอนเล็ก ๆ และใช้ปฏิทินหรือเครื่องเตือนช่วยจำ วิธีเหล่านี้ช่วยจัดการงานได้ แต่ไม่ใช่การตรวจวินิจฉัยหรือทดแทนการรักษา

หากปัญหาเกิดบ่อย ต่อเนื่อง หรือกระทบการเรียน การทำงานและความสัมพันธ์ ควรปรึกษาแพทย์หรือจิตแพทย์ โดยจดตัวอย่างอาการ ระยะเวลาที่เป็น ปัญหาการนอน และสิ่งที่พอจำได้ในวัยเด็กไปเล่าให้ฟัง สำหรับเด็ก ผู้ปกครองอาจรวบรวมข้อสังเกตจากครูไปด้วย

ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ ระบุว่า ไม่มีการทดสอบเพียงอย่างเดียวที่ใช้วินิจฉัย ADHD ผู้ประเมินจะซักประวัติ ดูอาการในหลายบริบท และพิจารณาปัญหาอื่นที่อาจทำให้มีอาการคล้ายกันหรือเกิดร่วมกัน

หากได้รับการวินิจฉัยว่าเป็น ADHD แนวทางดูแลอาจรวมถึงการปรับพฤติกรรม จิตบำบัด การช่วยจัดสภาพแวดล้อม และยาตามความเหมาะสมของแต่ละคน โดยแพทย์เป็นผู้ประเมินและติดตาม การขอความช่วยเหลือจึงเริ่มได้ตั้งแต่วันที่รู้สึกว่าอาการกำลังรบกวนชีวิต ไม่จำเป็นต้องรอให้แน่ใจก่อนว่าเรียกว่าอะไร