ร่างกายของคนเราโกหกไม่เป็นจริงหรือ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาใครสักคนตอบคำถามแล้วหลบตา มือขยับไปมา หรือพูดติดขัด เราอาจเผลอคิดว่าเขากำลังปิดบังอะไรอยู่ เพราะเคยได้ยินกันบ่อยว่า ถึงปากจะโกหกได้ แต่ร่างกายจะบอกความจริงเสมอ

คำพูดนี้ฟังดูน่าเชื่อ โดยเฉพาะเวลาที่เราเองรู้สึกประหม่าแล้วหัวใจเต้นแรงหรือเหงื่อออกโดยไม่ได้ตั้งใจ แต่ปฏิกิริยาเหล่านั้นบอกได้แค่ไหนว่าอีกฝ่ายกำลังพูดความจริง?

คำตอบคือ ร่างกายอาจแสดงความรู้สึกบางอย่างออกมาได้ แต่ไม่มีท่าทางใดที่ใช้ฟันธงได้ว่าคนคนนั้นกำลังโกหก คนพูดจริงก็ประหม่าได้ ส่วนคนที่โกหกก็อาจแสดงท่าทีสงบได้เช่นกัน

บทความทบทวนงานวิจัยเรื่องการจับโกหกจากการสื่อสารที่ไม่ใช้คำพูด ซึ่งเผยแพร่ในวารสาร Annual Review of Psychology ระบุว่า สัญญาณทางพฤติกรรมที่พบว่ามีความเกี่ยวข้องกับการโกหกนั้นมักปรากฏเพียงเล็กน้อยและไม่น่าเชื่อถือพอที่จะใช้ตัดสินคนจากท่าทีเพียงอย่างเดียว

ลองนึกถึงคนที่ต้องอธิบายเหตุการณ์ต่อหน้าหัวหน้า เขาอาจหลบตาเพราะกำลังนึกเรื่องที่เกิดขึ้น กังวลว่าจะอธิบายไม่ชัด หรือรู้สึกกดดันที่ถูกสงสัย ขณะเดียวกัน บางคนสบตาได้ตลอดการสนทนาโดยที่คำพูดของเขาอาจไม่ตรงกับความจริงก็ได้

การหลบตาจึงไม่ใช่หลักฐานว่าโกหก และการสบตาก็ไม่ได้รับประกันว่าพูดจริง เช่นเดียวกับการกอดอก แตะหน้า ขยับขา หรือยิ้ม สิ่งเหล่านี้อาจเกิดได้จากนิสัย ความไม่สบายตัว หรือสถานการณ์ตรงหน้า

แล้วเหงื่อออกหรือหัวใจเต้นแรงล่ะ?

เวลาตกใจ กลัว หรือเครียด ร่างกายอาจตอบสนองด้วยการเต้นของหัวใจที่เปลี่ยนไป เหงื่อออก หรือหายใจเร็วขึ้น ซึ่งบางครั้งเกิดขึ้นขณะโกหกได้ แต่คนที่พูดจริงก็อาจรู้สึกแบบเดียวกันเมื่อกลัวว่าจะไม่มีใครเชื่อ

รายงานของ National Research Council สหรัฐฯ อธิบายว่า เครื่องจับเท็จหรือโพลีกราฟวัดการเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยา เช่น การหายใจและการตอบสนองของผิวหนัง แล้วนำผลไปตีความต่อ เครื่องไม่ได้วัดคำโกหกโดยตรง และปฏิกิริยาที่เครื่องบันทึกได้ก็มีสาเหตุอื่นนอกจากการโกหก ผลจึงมีโอกาสผิดพลาดได้

นั่นไม่ได้แปลว่าท่าทางไม่มีประโยชน์เลย หากเห็นใครดูอึดอัด เราอาจใช้เป็นเหตุให้หยุดถามว่าเขาต้องการเวลาหรือไม่ แต่ควรเปิดโอกาสให้เจ้าตัวบอกความรู้สึก แทนการสรุปแทนเขาว่ากำลังกลัว รู้สึกผิด หรือไม่จริงใจ

ถ้าจำเป็นต้องตรวจสอบว่าเรื่องหนึ่งจริงหรือไม่ วิธีที่รอบคอบกว่าคือฟังรายละเอียดให้ครบ ถามเพิ่มเติมอย่างเปิดกว้าง แล้วเทียบกับข้อมูลหรือหลักฐานที่ตรวจสอบได้ เช่น เอกสาร วันเวลา หรือข้อความที่เกี่ยวข้อง โดยไม่รีบกล่าวหาจากสีหน้าเพียงชั่วขณะ

แม้คำบอกเล่าจะมีจุดที่เปลี่ยนไป ก็ควรถามให้ชัดก่อน เพราะคนเราอาจจำผิด ตกหล่น หรือเพิ่งนึกออกภายหลังได้เช่นกัน ความไม่ตรงกันเป็นสิ่งที่ควรตรวจสอบต่อ ไม่ใช่คำตัดสินในตัวเอง

ครั้งหน้าที่เห็นใครหลบตาหรือมือสั่น เราอาจสังเกตได้ว่าเขาดูไม่สบายใจ แต่ยังไม่รู้แน่ว่าเพราะอะไร การรับฟังและตรวจสอบข้อเท็จจริงจึงช่วยให้เข้าใจเรื่องราวได้ดีกว่าการอ่านท่าทางเป็นคำตอบสำเร็จรูป