ทำไมผู้สูงอายุบางคนถึงบ่นบ่อย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

“ออกไปไหนอีกแล้ว” “ทำไมกลับบ้านดึก” หรือ “บอกกี่ครั้งแล้วว่าให้ปิดไฟ” บางบ้านได้ยินประโยคเดิมจนลูกหลานเผลอตอบกลับไปว่า “บ่นอีกแล้ว” ส่วนคนพูดก็อาจรู้สึกว่าเตือนเท่าไรก็ไม่มีใครฟัง

แต่พอเจอเหตุการณ์แบบนี้บ่อย ๆ หลายคนก็สงสัยว่า ทำไมพ่อแม่หรือปู่ย่าตายายถึงดูบ่นมากขึ้นเมื่ออายุมากขึ้น ทั้งที่บางเรื่องก็ดูเป็นเรื่องเล็กน้อย

คำตอบคือ ความแก่ไม่ได้ทำให้ทุกคนกลายเป็นคนชอบบ่น คนแต่ละวัยบ่นได้เหมือนกัน ส่วนผู้สูงอายุที่บ่นบ่อยอาจมีทั้งเรื่องสุขภาพ ความกังวล ความเคยชิน หรือวิธีสื่อสารในครอบครัวเข้ามาเกี่ยวข้อง ต้องดูเป็นรายคนไป

เรื่องเล็กของเรา อาจเป็นเรื่องที่เขากังวลจริง ๆ

คำบ่นว่า “กลับดึกอีกแล้ว” อาจมาจากความเป็นห่วงเรื่องการเดินทาง ขณะที่คำเตือนเรื่องเปิดไฟทิ้งไว้ อาจเกี่ยวกับค่าใช้จ่ายที่เจ้าตัวต้องดูแลมานาน บางคนโตมาในยุคที่ต้องประหยัดมาก จึงรู้สึกไม่สบายใจเมื่อเห็นของถูกใช้ทิ้งหรืออาหารเหลือ

นั่นไม่ได้แปลว่าทุกคำบ่นคือความรักเสมอไป บางครั้งคนพูดอาจไม่พอใจจริง ๆ หรือมีวิธีพูดที่ทำให้คนฟังเหนื่อยใจได้เหมือนกัน แต่การถามให้ชัดว่าเขากังวลเรื่องอะไร อาจช่วยให้คุยกันตรงจุดขึ้น

ร่างกายที่ไม่สบาย อาจทำให้ความอดทนลดลง

ลองนึกถึงวันที่เราปวดฟันหรืออดนอน แค่เสียงดังนิดเดียวก็อาจหงุดหงิดกว่าปกติได้ ผู้สูงอายุบางคนมีอาการปวดเรื้อรัง นอนหลับไม่ดี หรือทำสิ่งที่เคยทำได้คล่องไม่สะดวกเหมือนเดิม ความไม่สบายเหล่านี้อาจส่งผลต่ออารมณ์และวิธีพูดได้

ปัญหาการได้ยินก็อาจทำให้คุยกันยากขึ้น งานศึกษาเชิงคุณภาพกับผู้สูงอายุไทยที่มีประสบการณ์เกี่ยวกับปัญหาการได้ยินพบว่า ผู้เข้าร่วมบางคนได้ยินเสียงแต่จับคำพูดไม่ชัด จนต้องถามซ้ำหรือหลีกเลี่ยงการสนทนา ผลนี้ช่วยให้เห็นความลำบากในการสื่อสารของคนกลุ่มที่ศึกษา แต่ไม่ได้หมายความว่าผู้สูงอายุทุกคนที่บ่นมีปัญหาการได้ยิน

ถ้าสังเกตว่าเขาถามซ้ำบ่อย เปิดโทรทัศน์ดังขึ้น หรือได้ยินไม่ชัดเวลาอยู่ในที่มีเสียงรบกวน ลองคุยกันในที่เงียบ หันหน้าเข้าหากันและพูดให้ชัด หากปัญหาต่อเนื่องอาจชวนไปตรวจการได้ยิน

ฟังอย่างไร เมื่อได้ยินเรื่องเดิมอีกครั้ง

บางครั้งการรับฟังก่อนสักนิดอาจช่วยให้รู้ว่าต้องการให้เราแก้ปัญหา หรือแค่อยากเล่าให้ใครสักคนฟัง ลองตอบว่า “แม่เป็นห่วงเรื่องกลับบ้านดึกใช่ไหม เดี๋ยวถึงแล้วโทรบอกนะ” จะช่วยให้คุยกันเรื่องที่กังวลได้ชัดกว่าการสวนทันทีว่า “บ่นอยู่ได้”

ถ้ายังตกลงกันไม่ได้ ลองบอกความรู้สึกของตัวเองด้วยน้ำเสียงสงบ เช่น “หนูเข้าใจว่าพ่อห่วง แต่พอพูดซ้ำหลายครั้งหนูรู้สึกกดดัน เรามาหาวิธีที่สบายใจทั้งคู่ได้ไหม” การรับฟังกันไม่ได้หมายความว่าลูกหลานต้องยอมรับคำตำหนิหรือคำพูดทำร้ายจิตใจทุกครั้ง ทุกคนมีสิทธิขอพักจากบทสนทนาและกลับมาคุยเมื่อใจเย็นลง

เมื่อไรควรใส่ใจมากกว่าเดิม

ถ้าคนที่เคยอารมณ์ดีเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน หงุดหงิดหรือเศร้าต่อเนื่อง ไม่อยากทำสิ่งที่เคยชอบ นอนหรือกินเปลี่ยนไป หรือเริ่มกระทบชีวิตประจำวัน ควรชวนไปปรึกษาแพทย์ สถาบันสุขภาพจิตแห่งชาติสหรัฐฯ ระบุว่าอารมณ์หงุดหงิดอาจพบร่วมกับปัญหาสุขภาพจิตได้ ส่วนสถาบันผู้สูงอายุแห่งชาติสหรัฐฯ ระบุว่าโรคซึมเศร้าไม่ใช่ส่วนปกติของความสูงวัย ทั้งนี้ การบ่นเพียงอย่างเดียวใช้วินิจฉัยโรคไม่ได้

หากมีอาการสับสนเกิดขึ้นอย่างฉับพลัน ซึมลงมาก หรือมีอาการอ่อนแรง พูดไม่ชัดร่วมด้วย ควรรีบพบแพทย์ทันที เพราะอาจเป็นสัญญาณของภาวะเจ็บป่วยที่ต้องตรวจอย่างเร่งด่วน

ครั้งต่อไปที่ได้ยินคำบ่น ลองดูทั้งเรื่องที่พูด น้ำเสียง และสิ่งที่เกิดขึ้นในชีวิตของคนคนนั้น บางเรื่องอาจแก้ได้ด้วยการตกลงกันใหม่ บางเรื่องอาจต้องพาไปตรวจสุขภาพ และบางเรื่องก็อาจเริ่มคลี่คลายได้จากการมีคนตั้งใจฟัง