ต้นไม้ที่มีรากลึกที่สุดในโลกลงไปได้แค่ไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลามองต้นไม้ใหญ่ เราเห็นทั้งลำต้นและกิ่งก้าน แต่ส่วนที่อยู่ใต้ดินกลับซ่อนตัวจากสายตา บางครั้งรากที่โผล่พ้นพื้นก็ทำให้สงสัยว่า ถ้าตามลงไปเรื่อย ๆ รากต้นไม้จะไปได้ลึกสักแค่ไหน

คำตอบที่มีการบันทึกไว้ชวนให้นึกถึงตึกสูงหลายสิบชั้นเลยทีเดียว แต่ก่อนดูตัวเลข มีเรื่องหนึ่งที่ต้องแยกกันก่อน: ความลึกของราก คือระยะในแนวดิ่งจากผิวดินถึงจุดที่รากลงไปถึง ไม่ใช่ความยาวของรากทุกเส้นรวมกัน

สถิติที่กินเนสส์ระบุคือประมาณ 120 เมตร เป็นความลึกที่คำนวณสำหรับรากของต้นมะเดื่อป่าชนิด Ficus natalensis บริเวณถ้ำเอคโค ใกล้เมืองโอริกสตัด ประเทศแอฟริกาใต้ หากเทียบตึกชั้นละประมาณ 3 เมตร ระยะนี้ก็ใกล้เคียงตึก 40 ชั้น

ตัวเลข 120 เมตรเป็นความลึกที่กินเนสส์รายงานจากการคำนวณ หน้าเว็บไซต์ไม่ได้อธิบายรายละเอียดวิธีวัดไว้ จึงไม่ควรตีความว่าเป็นความยาวที่วัดตามแนวรากเส้นเดียวตั้งแต่ต้นจนปลาย

แล้วทำไมบางแหล่งบอกว่า 68 เมตร?

อีกชื่อที่มักปรากฏเมื่อพูดถึงรากไม้ลึกคือต้นเชพเพิร์ดส์ทรี หรือ Boscia albitrunca ในพื้นที่คาลาฮารีตอนกลาง ผลงานรวบรวมข้อมูลรากพืชที่เผยแพร่ในปี 1996 ระบุความลึกสูงสุด 68 เมตรสำหรับต้นชนิดนี้ ซึ่งเป็นค่าสูงสุดในข้อมูลที่นักวิจัยรวบรวมมา ไม่ใช่ตัวเลขเดียวกับสถิติมะเดื่อของกินเนสส์

รายงานด้านความสัมพันธ์ระหว่างพืชกับน้ำใต้ดินอธิบายที่มาของกรณีคาลาฮารีว่า มีการพบรากอยู่ภายในหลุมเจาะร้างที่เมืองภูดูฮูดู ประเทศบอตสวานา โดยปลอกทึบของหลุมลึก 68 เมตร และต้นไม้ขนาดใหญ่เพียงต้นเดียวในบริเวณใกล้เคียงคือต้นเชพเพิร์ดส์ทรี รายงานยังตั้งข้อสังเกตว่า การพบรากในหลุมเจาะไม่ได้พิสูจน์ว่ารากจะลงไปลึกเท่ากันหากไม่มีหลุมอยู่ตรงนั้น

ทั้งสองตัวเลขจึงมาจากคนละกรณีและคนละแหล่งข้อมูล กินเนสส์รายงานมะเดื่อป่าที่คำนวณได้ประมาณ 120 เมตร ส่วนงานรวบรวมข้อมูลทางวิชาการระบุต้นเชพเพิร์ดส์ทรีที่ 68 เมตร การศึกษารากลึกทำได้ยาก และรายละเอียดหลักฐานของแต่ละกรณีไม่เหมือนกัน จึงควรอ่านตัวเลขพร้อมที่มาด้วย

ต้นไม้ทั่วไปไม่ได้หยั่งรากลึกขนาดนั้น

เมื่อเห็นเรือนยอดใหญ่ หลายคนอาจนึกว่ารากต้องเป็นภาพกลับหัวของกิ่งก้าน แต่หน่วยงาน Forest Research ของสหราชอาณาจักรอธิบายว่า ระบบรากของต้นไม้โดยทั่วไปมักแผ่กว้างและอยู่ค่อนข้างตื้น รากที่ลงลึกเกิน 2 เมตรพบได้ไม่บ่อยในบริบทที่หน่วยงานอธิบาย

รากจะลงไปได้ลึกเพียงใดขึ้นอยู่กับชนิดไม้และสภาพพื้นที่ด้วย ดินแน่นหรือมีหินอาจขัดขวางการเจริญของราก ขณะที่ดินอิ่มน้ำตลอดเวลาอาจมีออกซิเจนไม่พอสำหรับราก ส่วนพื้นที่แห้งแล้งที่มีชั้นดินหรือทรายลึกอาจเอื้อให้รากบางส่วนลงไปถึงแหล่งน้ำที่อยู่ลึกกว่าได้

ดังนั้น ถ้าถามถึงสถิติความลึกที่มีรายงาน คำตอบจากกินเนสส์คือมะเดื่อป่าประมาณ 120 เมตร แต่ถ้าพบข้อมูลต้นเชพเพิร์ดส์ทรี 68 เมตร ก็เป็นอีกกรณีที่มีการอ้างถึงในงานวิชาการ ไม่ได้หมายความว่าต้นไม้ทุกต้นของสองชนิดนี้จะมีรากลึกเท่านั้น