ยาลดน้ำหนักทำงานอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาเห็นโฆษณายาลดน้ำหนัก บางคนอาจนึกถึงยาที่กินหรือฉีดแล้วไขมันจะหายไปเอง แต่ยาที่ใช้รักษาโรคอ้วนมีหลายชนิด และแต่ละชนิดทำงานกับร่างกายต่างกัน

บางคนใช้ยาแล้วรู้สึกอิ่มเร็วขึ้น ขณะที่บางคนต้องระวังเรื่องอาหารมันเป็นพิเศษ ความต่างนี้เกิดจากตัวยาที่เลือกใช้ รวมถึงโรคประจำตัวและการตอบสนองของแต่ละคน

หลัก ๆ ยาลดน้ำหนักช่วยลดความหิว เพิ่มความรู้สึกอิ่ม หรือขัดขวางการดูดซึมไขมันบางส่วน จึงช่วยให้ร่างกายได้รับพลังงานน้อยลงเมื่อใช้ร่วมกับการปรับอาหารและกิจกรรมทางกาย

กลุ่มที่ช่วยให้อิ่มเร็วและหิวน้อยลง

ยาบางชนิดออกฤทธิ์เลียนแบบฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับความอิ่ม เช่น ยากลุ่ม GLP-1 ซึ่งมีเซมากลูไทด์และลิรากลูไทด์เป็นตัวอย่าง ยาจะส่งผลต่อบริเวณสมองที่ควบคุมความอยากอาหาร และทำให้อาหารออกจากกระเพาะช้าลง ผู้ใช้จึงอาจรู้สึกอิ่มเร็วขึ้นหรือหิวน้อยลง

ส่วนเทอร์เซพาไทด์ออกฤทธิ์ที่ตัวรับของฮอร์โมนสองชนิด คือ GIP และ GLP-1 ช่วยลดความอยากอาหารเช่นกัน ยาเหล่านี้มีทั้งผลิตภัณฑ์และขนาดยาที่ใช้รักษาโรคต่างกัน จึงไม่ควรนำยาของคนอื่นมาใช้เอง

ยาอีกบางกลุ่มออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทที่เกี่ยวข้องกับความหิวและความอยากอาหาร ตัวอย่างเช่นยาสูตรผสมนาลเทรกโซนกับบูโพรพิออน โดยแพทย์ต้องพิจารณาประวัติสุขภาพและยาอื่นที่ใช้อยู่ก่อนเลือกยา

กลุ่มที่ลดการดูดซึมไขมัน

ออร์ลิสแตตทำงานในทางเดินอาหาร โดยยับยั้งเอนไซม์ที่ช่วยย่อยไขมัน ทำให้ไขมันบางส่วนจากมื้ออาหารไม่ถูกดูดซึมและถูกขับออกมากับอุจจาระ ยานี้ไม่ได้ป้องกันการดูดซึมพลังงานจากอาหารทุกชนิด และไม่ได้กำจัดไขมันที่สะสมอยู่แล้วโดยตรง

ผลข้างเคียงที่อาจพบได้คือถ่ายเป็นมัน ปวดถ่ายเร่งด่วน หรือถ่ายบ่อย โดยเฉพาะเมื่อกินอาหารที่มีไขมันมาก ยานี้ยังอาจลดการดูดซึมวิตามินบางชนิด จึงควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเรื่องการกินอาหารและวิตามินร่วมด้วย

ยาเหมาะกับใคร และมีข้อควรระวังอะไร

แพทย์จะประเมินน้ำหนัก โรคที่เกี่ยวข้อง ยาที่ใช้อยู่ และข้อห้ามของยาแต่ละชนิดก่อนเริ่มรักษา การมียาลดน้ำหนักให้เลือกไม่ได้หมายความว่าทุกคนจำเป็นต้องใช้ และข้อบ่งใช้ของยาแต่ละผลิตภัณฑ์อาจแตกต่างกัน

ยากลุ่ม GLP-1 และเทอร์เซพาไทด์อาจทำให้คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสียหรือท้องผูกได้ และมีความเสี่ยงที่รุนแรงกว่านั้นในบางราย ผู้ที่ตั้งครรภ์ วางแผนตั้งครรภ์ หรือมีโรคประจำตัวควรแจ้งแพทย์ก่อนใช้ยา หากปวดท้องรุนแรงไม่หาย หรืออาเจียนมากจนดื่มน้ำไม่ได้ ควรรีบพบแพทย์

สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ ระบุว่า เมื่อใช้ยาควบคู่กับโปรแกรมปรับพฤติกรรม ผู้ใหญ่ในการศึกษามีน้ำหนักลดลงเฉลี่ยมากกว่ากลุ่มที่ปรับพฤติกรรมโดยไม่ใช้ยาประมาณ 3–12% ของน้ำหนักเริ่มต้นหลังหนึ่งปี ตัวเลขนี้เป็นค่าเฉลี่ยจากยาหลายชนิด ไม่ใช่ผลที่ทุกคนจะได้รับ และน้ำหนักอาจกลับขึ้นได้หลังหยุดยา

การเลือกกินอาหารให้เหมาะสมและขยับร่างกายยังเป็นส่วนหนึ่งของการรักษา หากสนใจใช้ยา ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรและใช้ผลิตภัณฑ์จากแหล่งที่เชื่อถือได้ โดยเฉพาะยาที่ขายออนไลน์ซึ่งอาจมีปัญหาเรื่องตัวยา ขนาดยา หรือการเก็บรักษา