วิธีพูดกับลูกเมื่อพ่อแม่กำลังโกรธ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

กลับจากทำงานมาเหนื่อย ๆ เจอของเล่นเต็มพื้น บอกให้ลูกเก็บแล้วก็ยังไม่มีใครขยับ พอเดินไปเหยียบเข้าให้ คำว่า “ทำไมพูดไม่เคยฟัง!” ก็เกือบหลุดออกมา

พ่อแม่หลายคนคงเคยมีช่วงเวลาแบบนี้ ความโกรธเกิดขึ้นได้ แต่ตอนที่กำลังเดือด เราอาจพูดแรงกว่าที่ตั้งใจ แล้วมานั่งเสียใจทีหลัง

ลองหยุดให้ตัวเองใจเย็นลงก่อน แล้วค่อยบอกลูกให้ชัดว่าเกิดอะไรขึ้นและอยากให้ทำอะไร เราพูดถึงความรู้สึกของตัวเองได้ พร้อมกับตั้งขอบเขตโดยไม่ต้องด่าว่าลูกเป็นคนไม่ดี

ตัวอย่างเช่น แทนที่จะพูดว่า “ลูกนี่ขี้เกียจจริง ๆ” ลองเปลี่ยนเป็น “พ่อหงุดหงิดที่ของเล่นยังอยู่บนพื้น เพราะเราอาจเดินสะดุดได้ ตอนนี้ช่วยกันเก็บนะ” ประโยคหลังบอกทั้งปัญหา เหตุผล และสิ่งที่ต้องการให้ลูกทำ

1. หยุดก่อนพูด ถ้ารู้ว่ากำลังเดือด

ถอยออกมาสักนิด หายใจช้า ๆ หรือดื่มน้ำก่อน ยูนิเซฟแนะนำให้หยุดและหายใจลึก ๆ เพื่อให้ตัวเองมีเวลาตั้งหลัก หากต้องเดินออกไปสงบสติอารมณ์ ควรแน่ใจก่อนว่าลูกอยู่ในที่ปลอดภัยและมีผู้ใหญ่ดูแลตามวัย

อาจบอกลูกว่า “ตอนนี้แม่กำลังโกรธ แม่ขอเวลาสงบสติอารมณ์แป๊บหนึ่ง แล้วเราจะกลับมาคุยกัน” เด็กจะได้รู้ว่าพ่อแม่กำลังพักเพื่อจัดการอารมณ์ ไม่ใช่เดินหนีไปโดยไม่อธิบาย

ถ้าเป็นเรื่องอันตราย เช่น ลูกกำลังจะวิ่งออกถนน ให้หยุดลูกและพาไปอยู่ในที่ปลอดภัยก่อน แล้วค่อยอธิบายเมื่อสถานการณ์สงบลง

2. พูดถึงสิ่งที่ลูกทำ แทนการตัดสินตัวลูก

คำว่า “ดื้อ” “นิสัยไม่ดี” หรือ “ทำไมเป็นเด็กแบบนี้” อาจทำให้ลูกเจ็บใจ แต่ไม่ได้บอกชัดว่าควรแก้ตรงไหน ยูนิเซฟแนะนำให้พูดถึงพฤติกรรมที่เกิดขึ้น ใช้คำที่เหมาะกับวัยและชัดเจน

ลองเปลี่ยนประโยคในชีวิตประจำวันแบบนี้

• จาก “ซุ่มซ่ามตลอดเลย” เป็น “น้ำหกแล้ว เราไปหยิบผ้ามาเช็ดด้วยกันนะ”

• จาก “หยุดร้องเดี๋ยวนี้ น่ารำคาญ” เป็น “หนูเสียใจอยู่ใช่ไหม แม่อยู่ตรงนี้นะ”

• จาก “บอกกี่ครั้งก็ไม่จำ” เป็น “รองเท้าขวางทางเดินอยู่ เอาไปวางที่ชั้นด้วยนะ”

การพูดให้นุ่มลงไม่ได้หมายความว่าต้องยอมทุกอย่าง เราสามารถพูดหนักแน่นโดยไม่ต้องขู่ ตะคอก หรือทำร้ายร่างกายได้

3. ฟังความรู้สึก แล้วบอกขอบเขต

บางครั้งลูกอาจกำลังเหนื่อย หิว เสียใจ หรือไม่อยากหยุดเล่น ลองฟังก่อนว่าเกิดอะไรขึ้น แล้วช่วยเรียกชื่อความรู้สึกให้เขา เช่น “หนูโกรธที่ยังอยากเล่นต่อใช่ไหม” การรับฟังไม่ได้แปลว่าต้องเปลี่ยนกติกาทุกครั้ง

ถ้าลูกโกรธแล้วตีคนอื่น อาจพูดสั้น ๆ ว่า “หนูโกรธได้ แต่ตีคนอื่นไม่ได้ พ่อจะช่วยหยุดมือนะ” จากนั้นดูแลให้ทุกคนปลอดภัย และเมื่อลูกเริ่มสงบแล้วค่อยชวนคิดว่าจะบอกความต้องการอย่างไรในครั้งหน้า

สมาคมกุมารแพทย์อเมริกันแนะนำให้ผู้ใหญ่ตั้งสติ รับฟังและช่วยให้เด็กรู้สึกปลอดภัย ก่อนพูดคุยหาเหตุผล เด็กบางคนอยากให้กอด บางคนอยากมีพื้นที่ ลองสังเกตหรือถามเมื่อเขาพร้อม

4. บอกสิ่งที่ต้องการให้ทำทีละอย่าง

โดยเฉพาะเด็กเล็ก ประโยคยาว ๆ ตอนทุกคนกำลังหงุดหงิดอาจฟังยาก ลองพูดใกล้ ๆ ระดับสายตาและใช้คำสั้น ๆ เช่น “เอารถใส่กล่องกันก่อน” แล้วค่อยบอกขั้นตอนต่อไป ส่วนเด็กโตอาจชวนตกลงเวลาให้ชัด เช่น “อีกห้านาทีหยุดเล่น แล้วมาเก็บโต๊ะด้วยกันนะ”

5. ถ้าพูดแรงไปแล้ว กลับมาขอโทษได้

ไม่มีใครใจเย็นได้ตลอด หากเผลอตะคอก ลองรอจนสงบแล้วพูดว่า “เมื่อกี้พ่อตะคอกใส่หนู พ่อขอโทษนะ พ่อควรพูดให้ดีกว่านี้” จากนั้นค่อยกลับไปคุยเรื่องที่ต้องแก้ เช่น “เรื่องเก็บของเล่น เรายังต้องช่วยกันหาวิธีอยู่นะ”

คำขอโทษไม่ได้ลบสิ่งที่เกิดขึ้นทันที แต่เป็นโอกาสให้พ่อแม่รับผิดชอบต่อคำพูดของตัวเอง และเริ่มคุยกันใหม่ได้

ถ้าความโกรธเกิดขึ้นบ่อยจนรู้สึกควบคุมตัวเองยาก หรือกลัวว่าจะทำร้ายลูก ให้จัดการความปลอดภัยก่อน ขอผู้ใหญ่ที่ไว้ใจได้มาช่วยดูแล และปรึกษาแพทย์หรือนักจิตวิทยาเพื่อหาวิธีรับมือร่วมกัน

หมายเหตุ: ข้อความบนภาพปก สะกดไม่ครบ ควรแก้คำว่า “โกรธ” ก่อนนำไปเผยแพร่