คนเรากลั้นหายใจจนเสียชีวิตได้จริงหรือ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาลงสระหรือดำน้ำ หลายคนคงเคยรู้สึกว่าช่วงแรกยังกลั้นหายใจได้สบาย ๆ แต่พอผ่านไปสักพักกลับเริ่มอึดอัด จนต้องรีบโผล่ขึ้นมาสูดอากาศ แล้วถ้าใครฝืนกลั้นต่อไปเรื่อย ๆ ร่างกายจะยอมหยุดหายใจจนเสียชีวิตได้ไหม?

ในคนสุขภาพปกติที่อยู่บนบกและหายใจเอาอากาศได้ตามปกติ โดยทั่วไปจะฝืนกลั้นหายใจด้วยความสมัครใจจนเสียชีวิตไม่ได้ เพราะความต้องการหายใจจะแรงขึ้นจนต้องกลับมาหายใจเสียก่อน แต่คำตอบนี้มีขอบเขตสำคัญ: การกลั้นหายใจใต้น้ำอาจทำให้หมดสติและจมน้ำเสียชีวิตได้

การหายใจมีทั้งส่วนที่เราควบคุมได้และส่วนที่ทำงานอัตโนมัติ เราจึงสั่งตัวเองให้หยุดหายใจชั่วคราวได้ แต่ระหว่างนั้นร่างกายยังใช้ออกซิเจนและสร้างคาร์บอนไดออกไซด์อยู่ตลอด

เมื่อคาร์บอนไดออกไซด์ในเลือดเพิ่มขึ้น ระบบควบคุมการหายใจจะถูกกระตุ้น ความรู้สึกอยากหายใจจึงรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ ระดับออกซิเจนที่ลดลงก็มีส่วนกระตุ้นเช่นกัน บางคนอาจรู้สึกว่ากะบังลมหรือกล้ามเนื้อหายใจเริ่มกระตุก ก่อนจะถึงจุดที่ทนกลั้นต่อไม่ไหวและต้องหายใจอีกครั้ง

กลไกนี้ไม่ได้เกิดจากแก๊สเพียงอย่างเดียว การรับรู้จากปอดและกล้ามเนื้อ รวมถึงการควบคุมจากสมอง ล้วนมีส่วนร่วม งานทบทวนทางสรีรวิทยาพบว่าในสภาวะปกติ กลไกอัตโนมัติที่กระตุ้นให้หายใจมักมีอำนาจเหนือการกลั้นโดยสมัครใจ

แล้วถ้าเป็นลม ร่างกายจะหายใจเองเสมอไหม?

หากหมดสติแล้วทางเดินหายใจยังเปิดอยู่ มีอากาศให้หายใจ และระบบหายใจยังทำงาน การควบคุมโดยสมัครใจจะหยุดลงและการหายใจอัตโนมัติอาจกลับมาได้ แต่ห้ามเหมารวมว่าคนหมดสติทุกคนจะปลอดภัย เพราะทางเดินหายใจอาจอุดกั้น หรือมีเหตุอื่นที่ทำให้หายใจไม่ได้ หากพบคนหมดสติและไม่หายใจตามปกติ ให้โทร 1669 และเริ่มกดหน้าอกตามคำแนะนำของผู้รับสายทันที

ใต้น้ำเป็นอีกสถานการณ์หนึ่ง

การกลั้นหายใจนานใต้น้ำอาจทำให้ออกซิเจนลดต่ำจนหมดสติก่อนขึ้นมาหายใจได้ เมื่อหมดสติอยู่ใต้น้ำ ต่อให้ร่างกายพยายามหายใจ ก็ไม่สามารถรับอากาศตามปกติและอาจจมน้ำได้ เหตุการณ์เช่นนี้เกิดได้แม้ในสระตื้น และเกิดกับคนที่ว่ายน้ำเป็นหรือสุขภาพแข็งแรงได้

ความเสี่ยงยิ่งเพิ่มขึ้นเมื่อหายใจเร็วและลึกหลายครั้งก่อนดำน้ำ เพราะการทำเช่นนั้นลดคาร์บอนไดออกไซด์ในเลือด ทำให้ความรู้สึกอยากหายใจมาช้าลง ขณะที่ออกซิเจนยังถูกใช้ต่อไป คนที่ดำน้ำจึงอาจหมดสติก่อนรู้สึกว่าต้องขึ้นมาหายใจ ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ รายงานกรณีผู้เสียชีวิตจากการจมน้ำหลังหายใจเร็วและลึกก่อนดำลงสระ

เพราะฉะนั้น อย่าแข่งกลั้นหายใจหรือฝืนว่ายใต้น้ำให้นานที่สุด และอย่าหายใจเร็วและลึกเพื่อเตรียมกลั้นหายใจ หากรู้สึกอยากหายใจให้ขึ้นมาหายใจทันที การฝึกกลั้นหายใจในน้ำไม่ควรทำโดยไม่มีผู้ดูแลที่พร้อมช่วยเหลือ

คำพูดที่ว่า «คนเรากลั้นหายใจจนตายไม่ได้» จึงพอใช้ได้เมื่อหมายถึงการกลั้นด้วยตัวเองบนบกในสภาวะปกติ แต่ไม่ใช่หลักประกันสำหรับการกลั้นหายใจใต้น้ำ เพราะสิ่งที่เกิดขึ้นอาจเป็นการหมดสติก่อน แล้วตามด้วยการจมน้ำได้