ทำไมไม้บางชนิดจึงเป็นไม้หวงห้าม

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ต้นพะยูงต้นหนึ่งขึ้นอยู่ในป่า อีกต้นหนึ่งปลูกอยู่ในสวนหลังบ้าน ทั้งคู่เป็นไม้ชนิดเดียวกัน แต่เมื่อเจ้าของสวนคิดจะตัดต้นไม้ไปใช้ กลับมีคนทักว่าเป็นไม้สงวน ตัดไม่ได้ ทำให้หลายคนสงสัยว่าไม้ชนิดไหนถูกห้าม และเหตุใดรัฐจึงต้องเข้ามาควบคุม

คำที่ได้ยินกันว่า “ไม้สงวน” ในเรื่องนี้ โดยทั่วไปหมายถึง ไม้หวงห้าม ตามกฎหมายป่าไม้ การเป็นไม้หวงห้ามไม่ได้ดูแค่ชื่อพันธุ์ไม้เพียงอย่างเดียว แต่ต้องดูด้วยว่าต้นไม้นั้นขึ้นอยู่ที่ไหน และมีกฎหมายกำหนดไว้อย่างไร

เหตุผลสำคัญที่รัฐกำหนดให้ไม้บางชนิดในป่าเป็นไม้หวงห้าม คือเพื่อควบคุมการนำไม้ออกจากป่า โดยเฉพาะไม้มีค่าหรือหายากที่ถูกนำไปใช้มาก จนอาจลดจำนวนลงหรือสูญหายจากธรรมชาติ การควบคุมจึงช่วยรักษาทั้งพันธุ์ไม้และพื้นที่ป่าที่ต้นไม้เหล่านั้นเป็นส่วนหนึ่งอยู่

ทำไมไม้มีค่าจึงต้องควบคุม

ไม้บางชนิดมีเนื้อแข็ง ลวดลายสวย ทนทาน หรือเหมาะกับการทำเฟอร์นิเจอร์และงานก่อสร้าง เมื่อมีคนต้องการมาก ต้นไม้ขนาดใหญ่ในธรรมชาติก็อาจถูกตัดออกไปเร็วกว่าที่ป่าจะสร้างขึ้นมาทดแทนได้ ต้นอ่อนที่ปลูกใหม่ต้องใช้เวลาเติบโต และไม่ได้ทดแทนสภาพป่าทั้งผืนได้ทันที

เหตุผลท้ายพระราชกฤษฎีกากำหนดไม้หวงห้าม พ.ศ. 2530 ระบุถึงไม้บางชนิดที่กลายเป็นไม้มีค่าหายาก และถูกนำออกไปโดยไม่คำนึงถึงความเสียหายของพันธุ์ไม้ จึงกำหนดให้มีการควบคุมเพื่อไม่ให้ไม้เหล่านั้นเป็นอันตรายหรือสูญสิ้นไป

ตัวอย่างชื่อไม้ที่คนไทยคุ้นเคย ได้แก่ สัก พะยูง และชิงชัน ซึ่งเป็นไม้ที่มีการใช้ประโยชน์และมีมูลค่าทางเศรษฐกิจ แต่คำว่าไม้มีค่าไม่ได้ทำให้ต้นไม้ทุกต้นกลายเป็นไม้หวงห้ามโดยอัตโนมัติ ต้องพิจารณาบัญชีที่กฎหมายกำหนดและสถานะของพื้นที่ประกอบกัน

กฎหมายแบ่งไม้หวงห้ามเป็นประเภท ก และประเภท ข โดยประเภท ก เป็นไม้หวงห้ามธรรมดา การทำไม้ต้องได้รับอนุญาตตามกฎหมาย ส่วนประเภท ข เป็นไม้หวงห้ามพิเศษ ซึ่งมีกฎเข้มงวดกว่าและห้ามทำไม้ เว้นแต่รัฐมนตรีอนุญาตในกรณีพิเศษ ทั้งนี้ หากเป็นเขตอุทยานแห่งชาติหรือพื้นที่คุ้มครองอื่น ก็อาจมีกฎหมายเฉพาะใช้บังคับเพิ่มเติม

ปลูกไม้พะยูงในที่ดินตัวเอง ตัดได้ไหม

ประเด็นนี้เปลี่ยนไปจากที่หลายคนเคยจำไว้ หลังแก้ไขพระราชบัญญัติป่าไม้ในปี 2562 ไม้ทุกชนิดที่ขึ้นในที่ดินซึ่งมีกรรมสิทธิ์หรือสิทธิครอบครองตามประมวลกฎหมายที่ดิน ไม่เป็นไม้หวงห้ามตามบทบัญญัติดังกล่าว ไม่ว่าจะปลูกเองหรือขึ้นตามธรรมชาติ ดังนั้น ไม้สักหรือพะยูงบนที่ดินที่มีโฉนดของตน จึงไม่ได้เป็นไม้หวงห้ามเพียงเพราะชื่อพันธุ์ไม้

ส่วนที่ดินซึ่งรัฐอนุญาตให้ทำประโยชน์ ต้องดูชนิดเอกสารสิทธิและเงื่อนไขตามประกาศที่เกี่ยวข้องด้วย กฎหมายยังกล่าวถึงไม้ที่ปลูกขึ้นในที่ดินที่ได้รับอนุญาตตามประเภทหนังสือแสดงสิทธิที่กำหนด จึงไม่ควรเหมารวมว่าเอกสารทุกชนิดให้สิทธิเหมือนโฉนด หรือไม้ที่ขึ้นเองกับไม้ที่ปลูกมีเงื่อนไขเหมือนกันเสมอ

ก่อนตัด ขนย้าย แปรรูป หรือส่งออก ควรเก็บหลักฐานสิทธิในที่ดินและหลักฐานที่มาของไม้ไว้ และสอบถามสำนักงานป่าไม้ในพื้นที่ถึงขั้นตอนที่ตรงกับกรณีของตน เพราะแม้ต้นไม้จะไม่เป็นไม้หวงห้ามตามมาตรา 7 ก็ยังอาจมีข้อกำหนดอื่นเกี่ยวกับการดำเนินการแต่ละอย่าง

พูดให้เข้าใจง่าย ไม้ถูกควบคุมเพราะรัฐต้องการป้องกันการนำไม้มีค่าออกจากป่าจนธรรมชาติฟื้นตัวไม่ทัน แต่การจะตอบว่าต้นหนึ่งตัดได้หรือไม่ ต้องดูทั้งชนิดไม้ ที่ตั้ง สิทธิในที่ดิน และกิจกรรมที่จะทำ ไม่ใช่ฟังแค่คำว่า “ไม้สงวน” แล้วตัดสินเหมือนกันทุกต้น