ผู้เยาว์กระทำความผิดในไทยมีโทษสูงสุดเท่าไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาเห็นข่าวคดีร้ายแรงที่ผู้ก่อเหตุยังเป็นวัยรุ่น หลายคนอาจสงสัยว่า หากกฎหมายกำหนดโทษสูงสุดไว้ถึงประหารชีวิต เด็กที่กระทำผิดจะได้รับโทษแบบเดียวกับผู้ใหญ่หรือไม่ แล้วถ้าอายุ 19 ปี ยังถือว่าเป็นผู้เยาว์ เรื่องโทษจะแตกต่างกันอย่างไร

คำตอบต้องดู อายุในวันที่กระทำความผิด เป็นหลัก เพราะกฎหมายอาญาแบ่งวิธีพิจารณาตามช่วงอายุ และคำว่า “ผู้เยาว์” ในทางแพ่งก็ไม่ได้มีเส้นแบ่งเดียวกับการคุ้มครองผู้กระทำผิดที่อายุต่ำกว่า 18 ปี

สำหรับคนที่กระทำผิดขณะอายุต่ำกว่า 18 ปี กฎหมายห้ามลงโทษประหารชีวิตและจำคุกตลอดชีวิต หากความผิดมีระวางโทษอย่างใดอย่างหนึ่งนี้ มาตรา 18 ให้เปลี่ยนระวางโทษเป็นจำคุก 50 ปี ก่อนพิจารณาหลักลดโทษตามอายุ ส่วนผู้ที่อายุกว่า 15 ปีแต่ต่ำกว่า 18 ปี หากศาลเห็นว่าควรลงโทษ ต้องลดมาตราส่วนโทษลงกึ่งหนึ่งตามมาตรา 75

ตัวอย่างคดีหนึ่งความผิด หากเยาวชนอายุ 17 ปี กระทำความผิดที่กฎหมายกำหนดโทษประหารชีวิตหรือจำคุกตลอดชีวิต จุดตั้งต้นจะเปลี่ยนเป็นจำคุก 50 ปี แล้วลดมาตราส่วนโทษกึ่งหนึ่งตามอายุ เหลือ 25 ปี ก่อนพิจารณาเหตุลดหรือเพิ่มโทษอื่นที่อาจมีในคดีนั้น ตัวเลข 50 ปีจึงไม่ใช่โทษสุดท้ายที่ลงได้โดยข้ามการลดโทษตามอายุ

ส่วนกรณีมีความผิดหลายกรรม การเพิ่มโทษ หรือกฎหมายเฉพาะเข้ามาเกี่ยวข้อง ต้องคำนวณตามข้อเท็จจริงและบทกฎหมายของแต่ละคดี จึงไม่ควรนำตัวเลข 25 ปีไปเหมารวมว่าเป็นเพดานโทษสุดท้ายของทุกคดี

เด็กอายุไม่เกิน 12 ปี หากกระทำการที่กฎหมายบัญญัติเป็นความผิด เด็กไม่ต้องรับโทษตามมาตรา 73 แต่ยังอาจมีการดำเนินการคุ้มครองสวัสดิภาพตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

เด็กอายุกว่า 12 ปี แต่ยังไม่เกิน 15 ปี ก็ไม่ต้องรับโทษเช่นกัน ตามมาตรา 74 แต่ศาลมีอำนาจใช้มาตรการอื่น เช่น ว่ากล่าวตักเตือน มอบตัวให้ผู้ปกครองดูแล หรือส่งไปยังสถานศึกษา สถานฝึกและอบรม หรือสถานแนะนำทางจิตตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด โดยการส่งตามมาตรานี้ต้องไม่เกินวันที่เด็กอายุครบ 18 ปี

คำว่าไม่ต้องรับโทษจึงไม่ได้หมายความว่าไม่มีการดำเนินการใดเลย ศาลอาจกำหนดมาตรการเพื่อดูแลและปรับพฤติกรรมได้ และความรับผิดทางแพ่งเกี่ยวกับความเสียหายเป็นอีกประเด็นหนึ่งที่ต้องพิจารณาตามข้อเท็จจริงและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

ผู้มีอายุกว่า 15 ปี แต่ต่ำกว่า 18 ปี ศาลจะพิจารณาความรู้ผิดชอบและสภาพแวดล้อมประกอบกัน หากเห็นว่าไม่สมควรลงโทษ อาจใช้มาตรการแบบเดียวกับมาตรา 74 แต่ถ้าเห็นว่าควรลงโทษ ต้องลดมาตราส่วนโทษลงกึ่งหนึ่ง การส่งไปฝึกอบรมกับการพิพากษาจำคุกจึงเป็นคนละเรื่อง และผลในแต่ละคดีอาจต่างกัน

แล้วอายุ 18–19 ปีล่ะ? แม้โดยทั่วไปบุคคลจะบรรลุนิติภาวะเมื่ออายุครบ 20 ปี หรืออาจบรรลุนิติภาวะก่อนหน้านั้นตามกฎหมาย แต่ข้อห้ามประหารชีวิตและจำคุกตลอดชีวิตในมาตรา 18 ใช้กับผู้ที่อายุต่ำกว่า 18 ปีขณะกระทำผิด ดังนั้นผู้ที่อายุครบ 18 ปีแล้วจึงไม่ได้รับข้อห้ามนี้เพียงเพราะยังเป็นผู้เยาว์ในทางแพ่ง

อย่างไรก็ตาม มาตรา 76 ให้อำนาจศาลพิจารณาลดมาตราส่วนโทษหนึ่งในสามหรือกึ่งหนึ่งได้ สำหรับผู้ที่อายุตั้งแต่ 18 ปีแต่ยังไม่เกิน 20 ปี โดยเป็นดุลพินิจของศาล ไม่ใช่การลดโดยอัตโนมัติ

เมื่อต้องการรู้ว่าใครอาจได้รับโทษเท่าไร จึงต้องเริ่มจากอายุในวันเกิดเหตุ ฐานความผิด จำนวนกรรม และเหตุเพิ่มหรือลดโทษที่ใช้ในคดีนั้น ความร้ายแรงของข่าวเพียงอย่างเดียวบอกผลคำพิพากษาไม่ได้