เพลงลูกทุ่งกับเพลงลูกกรุงต่างกันอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาเปิดเพลงเก่าให้คนในบ้านฟัง บางเพลงผู้ใหญ่อาจบอกว่านี่เพลงลูกกรุง แต่พอเปลี่ยนอีกเพลงกลับเรียกลูกทุ่ง ทั้งที่ทั้งคู่ร้องเป็นภาษาไทย มีวงดนตรีประกอบ และหลายเพลงก็เล่าเรื่องความรักเหมือนกัน

ถ้าไม่เคยฟังเป็นประจำ อาจสงสัยว่าใช้เสียงลูกคอเป็นตัวตัดสินหรือเปล่า หรือแค่ดูว่าเพลงพูดถึงบ้านนาหรือกรุงเทพฯ ก็รู้แล้ว

สองแนวนี้มีลักษณะต่างกัน แต่ไม่มีเส้นแบ่งที่ใช้ตัดสินได้จากข้อเดียว ลูกทุ่งมักใช้ภาษาที่ใกล้ชีวิตประจำวัน มีลีลาการร้องและลูกเอื้อนที่เด่น ส่วนลูกกรุงมักเน้นถ้อยคำประณีตและการร้องที่นุ่มนวล ทั้งคู่มีรากร่วมอยู่ในเพลงไทยสากล และมีเพลงที่คาบเกี่ยวกันได้

ลูกทุ่ง: เล่าเรื่องชีวิตด้วยถ้อยคำที่เข้าถึงง่าย

สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนอธิบายว่า เพลงลูกทุ่งมีลักษณะเฉพาะทั้งทำนอง คำร้อง สำเนียง การขับร้อง และการบรรเลง โดยมักเล่าเรื่องชีวิต สังคม และวัฒนธรรม โดยเฉพาะชีวิตชนบท

เพลงหนึ่งอาจเล่าความคิดถึงบ้าน อีกเพลงพูดถึงคนทำงานที่จากบ้านมาหาเงิน หรือเล่าความรักแบบตรงไปตรงมา หลายเพลงใช้คำพูดที่ได้ยินกันในชีวิตประจำวัน บางเพลงก็มีคำเปรียบเปรยและอารมณ์ขันที่ฟังแล้วเห็นภาพทันที

เสียงเอื้อนและลูกคอเป็นลักษณะที่หลายคนนึกถึงเมื่อพูดถึงลูกทุ่ง นักร้องอาจทอดเสียงหรือเปลี่ยนระดับเสียงเพื่อส่งอารมณ์ แต่รูปแบบก็แตกต่างกันไปตามนักร้องและยุคสมัย เพลงลูกทุ่งไม่ได้ต้องมีทำนองสนุกหรือร้องด้วยลูกคอเหมือนกันทุกเพลง

ตัวอย่างนักร้องที่คนมักนึกถึงเมื่อพูดถึงเพลงลูกทุ่ง ได้แก่ สุรพล สมบัติเจริญ ผ่องศรี วรนุช และพุ่มพวง ดวงจันทร์ ซึ่งแต่ละคนก็มีลีลาของตัวเอง

ลูกกรุง: เน้นถ้อยคำและการถ่ายทอดอารมณ์

เพลงลูกกรุงมักสัมพันธ์กับบรรยากาศและความรู้สึกของคนในสังคมเมือง คำร้องจำนวนมากใช้ภาษาแบบกวี มีสัมผัสและการเปรียบเปรย บางเพลงเล่าเรื่องรักหรือความอาลัยอย่างละเอียด ฟังเพลินได้ แต่ถ้าลองตั้งใจฟังคำร้องก็อาจพบความหมายเพิ่มขึ้นอีก

การร้องที่คนนึกถึงในเพลงลูกกรุงมักเป็นการออกเสียงชัด ควบคุมเสียงและอารมณ์อย่างนุ่มนวล ส่วนดนตรีมีหลายรูปแบบ กระทรวงวัฒนธรรมยกตัวอย่างวงเพลงลูกกรุงที่ใช้เครื่องสายตะวันตกประกอบ และบางเพลงก็นำทำนองไทยเดิมมาเรียบเรียงใหม่ จึงไม่ใช่เพลงที่ใช้เครื่องดนตรีฝรั่งเพียงอย่างเดียว

หากอยากลองฟังเสียงร้องแบบที่มักเชื่อมโยงกับเพลงลูกกรุง ลองหาผลงานของสุเทพ วงศ์กำแหง หรือสวลี ผกาพันธุ์มาเทียบกัน จะได้ยินวิธีออกเสียงและการถ่ายทอดคำร้องของนักร้องแต่ละคน

ทำไมถึงมีสองชื่อ?

เดิมเพลงทั้งสองแนวไม่ได้แยกจากกันชัดเจนอย่างที่เราคุ้นเคยในปัจจุบัน สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนเล่าว่า ในอดีตมีการเรียกแบ่งเพลงตามลักษณะและกลุ่มผู้ฟัง ก่อนที่ชื่อเพลงลูกทุ่งและลูกกรุงจะค่อย ๆ ใช้แพร่หลายขึ้น

รายการโทรทัศน์ชื่อ “เพลงลูกทุ่ง” ซึ่งเริ่มออกอากาศในปี พ.ศ. 2507 มีส่วนทำให้คำนี้เป็นที่รู้จักกว้างขึ้น จากนั้นวงดนตรีและนักร้องจำนวนมากก็เริ่มเรียกตัวเองว่าเป็นแนวลูกทุ่ง

ถึงชื่อจะทำให้นึกถึงทุ่งนากับเมือง แต่คนกรุงเทพฯ ก็ร้องและฟังลูกทุ่งได้ ส่วนคนต่างจังหวัดก็ชอบเพลงลูกกรุงได้เช่นกัน เนื้อหาเพลงไม่ได้ถูกจำกัดอยู่แค่สถานที่ และเพลงทั้งสองแนวก็เปลี่ยนไปตามยุค

เวลาลองแยกเพลง จึงฟังหลายอย่างประกอบกัน ทั้งคำร้อง วิธีร้อง ทำนอง การเรียบเรียง และบริบทของเพลง หากเพลงไหนมีส่วนผสมของทั้งสองแนว ก็ไม่แปลกที่จะมีคนฟังแล้วจัดประเภทต่างกัน สิ่งที่ได้จากการเทียบคือได้ยินรายละเอียดของเพลงชัดขึ้น และอาจเจอเพลงเก่าที่อยากกลับไปฟังอีกครั้ง