พาสปอร์ตไทยมีกี่ประเภทและใช้ต่างกันอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาเตรียมตัวไปต่างประเทศ หลายคนคงนึกถึงพาสปอร์ตเล่มสีเลือดหมูที่เก็บไว้ในลิ้นชัก แต่ถ้าเคยเห็นข่าวคนเดินทางไปปฏิบัติหน้าที่ในต่างประเทศ หรือเคยทำพาสปอร์ตหายระหว่างเที่ยว อาจเคยได้ยินชื่อหนังสือเดินทางแบบอื่นด้วย

แต่ละแบบใช้แทนกันได้หรือเปล่า แล้วคนทั่วไปต้องเลือกทำแบบไหน?

ตามระเบียบกระทรวงการต่างประเทศ หนังสือเดินทางไทยแบ่งเป็น 4 ประเภท ได้แก่ หนังสือเดินทางบุคคลทั่วไป หนังสือเดินทางราชการ หนังสือเดินทางทูต และหนังสือเดินทางชั่วคราว โดยออกให้ตามคุณสมบัติและวัตถุประสงค์ของผู้เดินทาง

1. หนังสือเดินทางบุคคลทั่วไป

นี่คือพาสปอร์ตที่คนไทยส่วนใหญ่คุ้นเคย ใช้สำหรับเดินทางไปต่างประเทศในเรื่องส่วนตัว เช่น ท่องเที่ยว เรียน เยี่ยมญาติ หรือติดต่อธุรกิจ โดยผู้ขอต้องมีสัญชาติไทย

การมีพาสปอร์ตเล่มนี้ไม่ได้หมายความว่าเดินทางเข้าทุกประเทศได้ทันที บางประเทศยกเว้นวีซ่าให้คนไทยตามเงื่อนไขที่กำหนด ขณะที่บางประเทศยังต้องขอวีซ่าก่อนเดินทาง จึงควรตรวจสอบข้อกำหนดของประเทศปลายทางและอายุพาสปอร์ตก่อนจองการเดินทาง

2. หนังสือเดินทางราชการ

ออกให้ผู้มีคุณสมบัติตามระเบียบเพื่อเดินทางไปปฏิบัติราชการในต่างประเทศ เช่น ข้าราชการที่ได้รับมอบหมายให้ไปประชุมหรือปฏิบัติหน้าที่ โดยต้องดำเนินการผ่านหน่วยงานต้นสังกัดตามหลักเกณฑ์

การเป็นข้าราชการไม่ได้หมายความว่าจะใช้พาสปอร์ตราชการไปเที่ยวส่วนตัวได้ เพราะระเบียบกำหนดว่าห้ามนำเล่มราชการไปใช้เดินทางส่วนตัว เมื่อเสร็จสิ้นภารกิจหรือหมดคุณสมบัติก็ต้องส่งคืนตามระเบียบ

3. หนังสือเดินทางทูต

ออกให้บุคคลที่มีสิทธิตามระเบียบ เช่น ผู้ดำรงตำแหน่งทางการทูตที่ไปปฏิบัติหน้าที่ในต่างประเทศ รวมถึงบุคคลบางตำแหน่งที่ระบุไว้ การออกเล่มประเภทนี้เกี่ยวข้องกับคุณสมบัติและหน้าที่ของผู้ถือ ไม่ใช่เล่มที่ประชาชนทั่วไปเลือกขอได้ตามความสะดวก

ส่วนเรื่องการเข้าประเทศและวีซ่า ผู้ถือหนังสือเดินทางทูตก็ต้องตรวจสอบเงื่อนไขของประเทศปลายทางเช่นกัน เพราะข้อตกลงและข้อกำหนดอาจต่างจากหนังสือเดินทางบุคคลทั่วไป

4. หนังสือเดินทางชั่วคราว

ออกให้ในกรณีที่เข้าเงื่อนไข เช่น พาสปอร์ตสูญหาย เสียหายจนใช้ไม่ได้ หรือหมดอายุระหว่างอยู่ต่างประเทศ และผู้เดินทางมีความจำเป็นเร่งด่วนจนรอเล่มใหม่ไม่ไหว ทั้งนี้ต้องมีหลักฐานและผ่านการพิจารณาของเจ้าหน้าที่

หากเกิดเหตุขึ้นจริง ให้ติดต่อสถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลไทยเพื่อแจ้งสถานการณ์และสอบถามเอกสารที่ต้องใช้ เจ้าหน้าที่จะพิจารณาเอกสารเดินทางให้เหมาะกับแต่ละกรณี ส่วนการเดินทางต่อไปประเทศอื่นควรตรวจสอบด้วยว่าประเทศปลายทางและสายการบินยอมรับเอกสารนั้นหรือไม่

อีกอย่างที่มักสับสนคือ พาสปอร์ตกับวีซ่าเป็นคนละอย่างกัน พาสปอร์ตเป็นเอกสารเดินทางที่ใช้แสดงตัวตนและสัญชาติ ส่วนวีซ่าเป็นการตรวจลงตราหรืออนุญาตตามหลักเกณฑ์ของประเทศที่จะเดินทางเข้าไป แม้ได้รับวีซ่าแล้วก็ยังต้องผ่านการตรวจของเจ้าหน้าที่เมื่อเดินทางถึง

สำหรับคนไทยที่กำลังวางแผนไปเที่ยวหรือไปทำธุระส่วนตัว เล่มที่เกี่ยวข้องโดยทั่วไปคือหนังสือเดินทางบุคคลทั่วไป ก่อนออกเดินทางลองหยิบมาตรวจวันหมดอายุ สภาพเล่ม และข้อกำหนดของประเทศปลายทางให้เรียบร้อย จะได้ไม่ต้องมาแก้ปัญหากันที่สนามบิน