หินปูนในหูหลุดคืออะไรและรักษาอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ตื่นเช้ามาแล้วพลิกตัวบนเตียง จู่ ๆ ก็รู้สึกเหมือนห้องหมุน ทั้งที่ตัวเองนอนอยู่เฉย ๆ พอหยุดขยับสักพักอาการก็ค่อย ๆ เบาลง แต่พอหันไปอีกด้านก็หมุนขึ้นมาใหม่ จนไม่กล้าลุกจากเตียง

อาการแบบนี้อาจทำให้นึกถึงคำว่า “หินปูนในหูหลุด” ที่หลายคนเคยได้ยิน แต่หินปูนที่ว่าคืออะไร และต้องรักษาแบบไหน?

หินปูนในหูหลุด เป็นชื่อเรียกภาวะเวียนศีรษะจากการเปลี่ยนท่าศีรษะ หรือ BPPV เกิดเมื่อผลึกแคลเซียมขนาดเล็กในหูชั้นในเคลื่อนจากตำแหน่งเดิมเข้าไปอยู่ในท่อครึ่งวงกลม ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของระบบทรงตัว เมื่อขยับศีรษะ ผลึกจะรบกวนการรับรู้การเคลื่อนไหว จึงเกิดความรู้สึกหมุนขึ้นมา

ผลึกเหล่านี้มีขนาดเล็กมาก ไม่ใช่ก้อนหินที่หลุดออกมานอกหู และไม่ใช่หินปูนแบบที่เกาะอยู่ตามฟัน

อาการที่มักพบเป็นอย่างไร

อาการเด่นคือเวียนศีรษะเหมือนตัวเองหรือสิ่งรอบตัวหมุน โดยมักเกิดหลังเปลี่ยนท่าศีรษะ เช่น พลิกตัวบนเตียง ล้มตัวนอน ลุกจากที่นอน ก้มเก็บของ หรือเงยหน้ามองของบนชั้นสูง

แต่ละครั้งมักเป็นช่วงสั้น ๆ ไม่ถึงหนึ่งนาที แล้วค่อยทุเลาเมื่อศีรษะอยู่นิ่ง บางคนคลื่นไส้หรือเสียการทรงตัวร่วมด้วย ระหว่างวันอาจยังรู้สึกโคลงเคลงได้

ถึงจะมีลักษณะค่อนข้างจำเพาะ แต่ไม่ใช่อาการเวียนหัวทุกแบบจะเกิดจากหินปูนในหูหลุด หากเวียนต่อเนื่องนาน มีเสียงดังในหู หรือการได้ยินเปลี่ยนไป ควรให้แพทย์ตรวจหาสาเหตุอื่นด้วย โดยเฉพาะหากการได้ยินลดลงอย่างฉับพลันควรพบแพทย์ด่วน

ทำไมผลึกจึงเคลื่อน?

หลายครั้งหาสาเหตุที่แน่ชัดไม่ได้ ภาวะนี้พบได้เมื่ออายุมากขึ้น และบางรายเกิดหลังศีรษะกระแทก หรือมีปัญหาของหูชั้นในมาก่อน การรู้สึกเวียนหัวหลังพลิกตัวจึงยังไม่เพียงพอที่จะยืนยันโรคด้วยตัวเอง

แพทย์จะซักประวัติว่าหมุนเมื่อทำท่าใด นานเท่าไร และมีอาการอื่นร่วมด้วยหรือไม่ จากนั้นอาจตรวจโดยจัดศีรษะและลำตัวในท่าต่าง ๆ พร้อมสังเกตการกระตุกของดวงตา เพื่อช่วยระบุว่ามีลักษณะเข้าได้กับ BPPV และหูข้างใดหรือท่อส่วนใดเกี่ยวข้อง

รักษาได้อย่างไร

การรักษาที่ใช้บ่อยคือการจัดท่าศีรษะและลำตัวเป็นลำดับ เพื่อช่วยให้ผลึกเคลื่อนออกจากท่อที่รบกวนการทรงตัว ท่าที่หลายคนรู้จักคือ Epley แต่แพทย์อาจเลือกท่าอื่นตามตำแหน่งที่พบ บางคนดีขึ้นหลังทำครั้งเดียว บางคนต้องทำซ้ำ และอาการอาจกลับมาเป็นอีกได้

แม้จะมีคลิปสอนทำท่าด้วยตัวเอง แต่ควรให้แพทย์ประเมินและสอนท่าที่เหมาะกับหูข้างที่เป็นก่อน โดยเฉพาะผู้ที่มีปัญหาคอ หลัง หรือข้อจำกัดในการเคลื่อนไหว ส่วนยาลดเวียนหัวหรือคลื่นไส้อาจช่วยบรรเทาอาการบางช่วง แต่ไม่ได้ทำให้ผลึกกลับเข้าที่

ระหว่างมีอาการควรทำอย่างไร

ถ้ารู้สึกหมุน ให้หยุดกิจกรรมแล้วนั่งหรือนอนในที่ปลอดภัย รอจนอาการทุเลา ค่อย ๆ เปลี่ยนท่าและลุกจากเตียงอย่างช้า ๆ จัดพื้นที่เดินให้โล่ง เปิดไฟให้เพียงพอ และขอให้คนใกล้ตัวช่วยพยุงหากยังทรงตัวไม่ดี หลีกเลี่ยงการขับรถหรือทำงานบนที่สูงขณะยังมีอาการ

ไปห้องฉุกเฉินทันที หากเวียนศีรษะร่วมกับหน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงหรือชา พูดไม่ชัด มองเห็นภาพซ้อน ปวดศีรษะรุนแรงฉับพลัน หรือเดินไม่ได้ เพราะอาจเป็นสัญญาณของโรคร้ายแรง เช่น โรคหลอดเลือดสมอง

หินปูนในหูหลุดรักษาได้ และบางรายอาการอาจค่อย ๆ ดีขึ้นเอง แต่หากมีอาการครั้งแรก เป็นซ้ำ หรือรบกวนชีวิตประจำวัน ควรพบแพทย์เพื่อตรวจให้แน่ใจและรับการรักษาที่ตรงกับสาเหตุ