การกระทำแบบไหนเข้าข่ายยักยอกทรัพย์

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ฝากเพื่อนขายของแล้วเพื่อนไม่ยอมส่งเงิน ยืมกล้องไปแล้วเงียบหาย หรือพนักงานรับเงินลูกค้าแล้วนำไปใช้ส่วนตัว เรื่องเหล่านี้ทำให้เจ้าของทรัพย์เดือดร้อนเหมือนกัน แต่จะเป็นความผิดฐานยักยอกทรัพย์หรือไม่ ต้องดูมากกว่าแค่ว่าทรัพย์ยังไม่ได้คืน

คำถามสำคัญคือ คนที่ถูกกล่าวหาได้ทรัพย์นั้นไปอยู่ในความครอบครองอย่างไร แล้วหลังจากนั้นนำไปทำอะไร รวมถึงมีเจตนาทุจริตหรือไม่

ยักยอกทรัพย์เข้าข่ายเมื่อผู้ที่ครอบครองทรัพย์ของผู้อื่น หรือทรัพย์ที่ผู้อื่นเป็นเจ้าของรวมอยู่ด้วย เบียดบังทรัพย์นั้นไปเป็นของตนเองหรือบุคคลที่สามโดยทุจริต ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 352

ดูองค์ประกอบง่าย ๆ จากอะไรบ้าง

ข้อแรก ทรัพย์ต้องอยู่ในความครอบครองของผู้กระทำอยู่แล้ว เช่น เจ้าของฝากไว้ ให้ยืม หรือมอบหมายให้รับเงินแทน ส่วนการที่ใครสักคนอยู่ใกล้ทรัพย์หรือหยิบจับได้ ไม่ได้แปลว่าเขาเป็นผู้ครอบครองตามกฎหมายเสมอไป

ข้อที่สอง ทรัพย์นั้นเป็นของผู้อื่น หรือมีผู้อื่นเป็นเจ้าของรวมอยู่ด้วย เช่น เงินที่พนักงานได้รับจากลูกค้าเพื่อส่งมอบให้นายจ้าง ทั้งนี้ต้องดูข้อตกลงและข้อเท็จจริงว่าเงินหรือทรัพย์เป็นของใคร

ข้อที่สาม มีการเบียดบังไปโดยทุจริต เช่น นำทรัพย์ที่ได้รับมอบหมายให้ดูแลไปขาย แล้วเก็บเงินไว้เองโดยไม่มีสิทธิ การพิสูจน์เจตนาอาจพิจารณาจากคำพูด การกระทำ เอกสาร และเหตุการณ์แวดล้อมร่วมกัน

ตัวอย่างที่อาจเข้าข่าย

รับเงินแทนบริษัทแล้วนำไปใช้เอง: พนักงานได้รับมอบหมายให้เก็บค่าสินค้าจากลูกค้าและส่งเงินให้บริษัท แต่กลับนำเงินบางส่วนไปใช้ส่วนตัวโดยทุจริต สำนักงานกิจการยุติธรรมยกกรณีลักษณะนี้เป็นตัวอย่างของการยักยอก

ยืมของไปแล้วนำไปขาย: เพื่อนให้ยืมกล้องไปถ่ายรูปชั่วคราว แต่ผู้ยืมนำกล้องไปขายและเก็บเงินไว้เองโดยเจ้าของไม่ได้ยินยอม กรณีนี้อาจเข้าข่ายยักยอก เพราะได้ครอบครองกล้องจากการยืมก่อน แล้วจึงนำไปเบียดบัง

รับฝากทรัพย์แล้วเอาไปเป็นของตัวเอง: เจ้าของฝากสร้อยไว้ให้ช่วยเก็บ แต่ผู้รับฝากนำไปจำนำเพื่อใช้เงินเองโดยทุจริต ก็อาจเข้าข่ายได้เช่นกัน

คืนของช้า หรือไม่จ่ายหนี้ ผิดยักยอกทันทีไหม

ยังสรุปไม่ได้เพียงเพราะคืนของช้าหรือติดต่อกันไม่ได้ครั้งหนึ่ง ต้องดูเหตุผลและพฤติการณ์ทั้งหมด เช่น มีการนำทรัพย์ไปขาย ปกปิด หรือแสดงออกว่าจะยึดเป็นของตนเองหรือไม่ ขณะเดียวกัน การบอกว่าจะคืนภายหลังก็ไม่ได้ลบการกระทำที่ครบองค์ประกอบความผิดไปโดยอัตโนมัติ

ส่วนการกู้เงินทั่วไปที่ผู้กู้รับเงินไปโดยมีสิทธิใช้ และมีหน้าที่ชำระเงินคืนตามสัญญา หากถึงกำหนดแล้วไม่มีเงินจ่าย โดยลำพังมักเป็นข้อพิพาทเรื่องหนี้ทางแพ่ง ไม่ใช่ยักยอกโดยอัตโนมัติ แต่หากมีข้อเท็จจริงอื่น เช่น หลอกให้โอนเงินตั้งแต่แรก อาจต้องพิจารณากฎหมายเรื่องอื่นเพิ่มเติม

ต่างจากลักทรัพย์อย่างไร

สำนักงานกิจการยุติธรรมอธิบายว่า ความต่างสำคัญอยู่ที่การครอบครองทรัพย์ก่อนเกิดเหตุ หากผู้กระทำครอบครองทรัพย์อยู่แล้วและเบียดบังไป อาจเป็นยักยอก แต่ถ้าแอบเอาทรัพย์ที่อยู่ในความครอบครองของผู้อื่นไป อาจเข้าข่ายลักทรัพย์ การจำแนกจริงต้องดูรายละเอียดของแต่ละกรณี

สำหรับความผิดฐานยักยอกทั่วไปตามมาตรา 352 มีโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ โดยกฎหมายกำหนดรายละเอียดต่างออกไปสำหรับบางกรณี เช่น ทรัพย์ที่ได้รับมาเพราะผู้อื่นส่งมอบให้โดยสำคัญผิด หรือทรัพย์สินหายที่เก็บได้

หากสงสัยว่าตนเองเสียหาย ควรเก็บหลักฐานที่แสดงว่าใครเป็นเจ้าของ ใครได้รับทรัพย์ไป และตกลงกันไว้อย่างไร เช่น สัญญา ข้อความ หลักฐานโอนเงิน ใบรับของ หรือข้อมูลพยาน แล้วนำไปปรึกษาทนายความหรือแจ้งพนักงานสอบสวนโดยเร็ว

ความผิดฐานยักยอกตามหมวดนี้เป็นความผิดอันยอมความได้ โดยทั่วไปผู้เสียหายต้องร้องทุกข์ภายใน 3 เดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำผิด วันเริ่มนับอาจต้องพิจารณาจากข้อเท็จจริง จึงไม่ควรรอให้ใกล้ครบกำหนดก่อนขอคำปรึกษา