กระทงน้ำแข็งช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมได้แค่ไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

พอถึงวันลอยกระทง หลายคนอาจเคยเห็นกระทงใส ๆ ที่ทำจากน้ำแข็ง พอลอยลงน้ำไปสักพัก ฐานกระทงก็ค่อย ๆ ละลาย ดูแล้วน่าจะช่วยให้ไม่ต้องมีซากกระทงลอยเต็มแม่น้ำในเช้าวันต่อมา

แต่กระทงหนึ่งใบไม่ได้มีแค่ฐาน ยังอาจมีดอกไม้ ธูป เทียน และของตกแต่งติดมาด้วย รวมถึงต้องใช้ไฟฟ้าทำน้ำแข็งก่อนนำออกไปลอย แล้วเมื่อมองตั้งแต่ต้นจนจบ กระทงแบบนี้ช่วยสิ่งแวดล้อมได้มากน้อยแค่ไหน?

คำตอบคือ กระทงน้ำแข็งช่วยลดขยะจากฐานกระทงได้จริง โดยเฉพาะเมื่อใช้แทนฐานโฟมหรือพลาสติก เพราะน้ำแข็งละลายเป็นน้ำและไม่เหลือฐานให้เก็บ แต่ของตกแต่งยังอาจตกค้าง และการแช่แข็งก็ใช้พลังงาน จึงยังบอกเป็นตัวเลขไม่ได้ว่าลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมโดยรวมได้กี่เปอร์เซ็นต์

น้ำแข็งละลายแล้ว ฐานกระทงหายไปไหน?

น้ำแข็งลอยน้ำได้เพราะมีความหนาแน่นน้อยกว่าน้ำ เมื่อได้รับความร้อนก็ละลายกลายเป็นน้ำ ไม่ทิ้งโครงหรือชิ้นส่วนฐานกระทงไว้ในแหล่งน้ำ ส่วนระยะเวลาที่ลอยอยู่ขึ้นอยู่กับขนาดน้ำแข็ง อุณหภูมิน้ำและอากาศ จึงบอกเวลาแน่นอนไม่ได้

ข้อดีนี้เห็นภาพชัดเมื่อเทียบกับโฟม ซึ่งย่อยสลายยากและอาจหลุดรอดไปเป็นขยะในธรรมชาติ สถาบันสิ่งแวดล้อมไทยจึงแนะนำให้หลีกเลี่ยงกระทงโฟมและพลาสติก และยกกระทงน้ำแข็งที่ใช้ดอกไม้จากบริเวณบ้านเป็นทางเลือกหนึ่ง

ส่วนความเย็นจากกระทงเพียงไม่กี่ใบในแม่น้ำขนาดใหญ่มีแนวโน้มถูกเจือจางด้วยน้ำปริมาณมาก แต่ถ้าเป็นบ่อเล็กและมีการใส่น้ำแข็งจำนวนมาก อุณหภูมิอาจเปลี่ยนจนกระทบสัตว์น้ำได้ จึงไม่ควรนำปริมาณมากไปเทรวมกันในพื้นที่จำกัด

สิ่งที่ละลายไปพร้อมน้ำแข็ง อาจไม่ใช่ทุกอย่าง

เมื่อฐานหายไป ดอกไม้ ใบไม้ เศษธูป เทียน หรือของที่เสียบไว้ก็ยังอยู่ในน้ำ หากใช้เข็มหมุด ลวด พลาสติก หรือกลิตเตอร์ สิ่งเหล่านี้ยิ่งจัดเก็บยากและอาจเป็นอันตรายต่อสัตว์น้ำได้ แม้แต่ดอกไม้ที่ย่อยสลายได้ หากมีจำนวนมากและค้างอยู่ในแหล่งน้ำนิ่ง ก็เพิ่มภาระให้แหล่งน้ำนั้นได้เช่นกัน

มีงานทดลองจากมหาวิทยาลัยราชภัฏราชนครินทร์ที่แช่วัสดุกระทงชนิดต่าง ๆ ในน้ำจืด พบว่าคุณภาพน้ำเปลี่ยนไปเมื่อทิ้งวัสดุไว้หลายวัน ผลนี้ช่วยเตือนว่า วัสดุธรรมชาติก็ต้องจัดการหลังใช้งาน แต่เป็นการทดลองจำลอง จึงนำตัวเลขไปเหมารวมกับแม่น้ำหรือบึงทุกแห่งไม่ได้

เช่นเดียวกับกระทงขนมปังหรืออาหารปลา แม้จะดูเหมือนเป็นอาหารให้ปลา แต่ถ้าลงน้ำมากเกินกว่าที่ปลาจะกินหมด เศษที่เหลืออาจทำให้น้ำเสียและเก็บออกได้ยาก สถาบันสิ่งแวดล้อมไทยจึงแนะนำให้หลีกเลี่ยงวัสดุประเภทนี้

แล้วค่าไฟในการทำน้ำแข็งล่ะ?

การเปลี่ยนน้ำให้เป็นน้ำแข็งต้องใช้พลังงาน และอาจมีพลังงานเพิ่มเติมในการเก็บความเย็นหรือขนส่ง สถาบันสิ่งแวดล้อมไทยชี้ประเด็นนี้ไว้เช่นกัน ยิ่งต้องเดินทางไกลหรือใช้อุปกรณ์รักษาความเย็นมาก ก็ยิ่งมีส่วนที่ควรนำมาคิดด้วย

แต่จากข้อมูลที่ตรวจสอบ ยังไม่มีตัวเลขเปรียบเทียบที่เพียงพอจะฟันธงว่ากระทงน้ำแข็งทุกใบปล่อยก๊าซเรือนกระจกน้อยกว่ากระทงใบตองทุกใบ เพราะวิธีผลิต วัสดุตกแต่ง ระยะทาง และการจัดการหลังลอยแตกต่างกัน

ถ้าอยากลอยแบบกระทบน้อยลง

ลองใช้กระทงน้ำแข็งขนาดเล็กจากน้ำสะอาด ตกแต่งให้น้อย งดสี กลิตเตอร์ พลาสติก เข็มหมุด และเหรียญ หากมีดอกไม้หรือเทียน ควรเลือกจุดที่เก็บส่วนตกแต่งกลับขึ้นมาได้ และนำไปทิ้งให้เหมาะสม การลอยในภาชนะที่บ้านแล้วเก็บเศษออกก็เป็นอีกทางเลือก

ถ้าไปกันหลายคน ใช้กระทงร่วมกันหนึ่งใบ และเลือกสถานที่ที่มีการจัดเก็บหลังงาน ก็ช่วยลดจำนวนสิ่งที่ลงน้ำได้ ส่วนคนที่เลือกกระทงใบตอง ควรใช้วัสดุธรรมชาติในพื้นที่และเลือกแบบที่เก็บขึ้นได้ง่าย

กระทงน้ำแข็งจึงช่วยได้ตรงที่ไม่ทิ้งฐานกระทงไว้ในน้ำ แต่จะช่วยได้มากแค่ไหนยังขึ้นอยู่กับของที่ใส่ลงไป วิธีทำ และสิ่งที่เราจัดการหลังลอยด้วย ถ้าไม่ต้องการเพิ่มวัสดุลงแหล่งน้ำเลย การร่วมงานโดยไม่ลอยกระทง หรือลอยออนไลน์ก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่ง