ทำไมนักสิทธิมนุษยชนจึงคัดค้านโทษประหารชีวิต

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ทุกครั้งที่มีข่าวอาชญากรรมสะเทือนใจ มักมีคนพูดว่า “คนทำผิดขนาดนี้ต้องประหารเท่านั้น” ความโกรธและความรู้สึกอยากให้ผู้กระทำผิดได้รับโทษหนักเป็นเรื่องที่เข้าใจได้ โดยเฉพาะเมื่อคิดถึงสิ่งที่เหยื่อและครอบครัวต้องเผชิญ

แต่ในเวลาเดียวกัน เรากลับได้ยินนักสิทธิมนุษยชนบางกลุ่มเรียกร้องให้ยกเลิกโทษประหาร จนหลายคนสงสัยว่า ทำไมต้องไปปกป้องคนที่ก่ออาชญากรรมร้ายแรงด้วย แล้วสิทธิของเหยื่ออยู่ตรงไหน?

เหตุผลหลักของฝ่ายคัดค้านคือ พวกเขาเห็นว่ารัฐไม่ควรมีอำนาจเอาชีวิตคนเป็นการลงโทษ และเมื่อกระบวนการยุติธรรมมีโอกาสผิดพลาด การประหารก็เป็นโทษที่แก้ไขไม่ได้ พวกเขาจึงเสนอให้ลงโทษด้วยวิธีอื่น เช่น จำคุกระยะยาว ขณะเดียวกันก็ต้องคุ้มครองและเยียวยาผู้เสียหาย

อย่างไรก็ตาม นักสิทธิมนุษยชนไม่ได้มีความเห็นเหมือนกันทุกคน และการเข้าใจเหตุผลของฝ่ายคัดค้านก็ไม่ได้บังคับให้ทุกคนต้องเห็นด้วย

1. ถ้าตัดสินผิด จะเอาชีวิตกลับมาไม่ได้

คดีอาญาต้องอาศัยทั้งการสืบสวน พยานหลักฐาน คำให้การ ทนายความ และการพิจารณาของศาล ทุกขั้นตอนมีคนเกี่ยวข้อง จึงมีโอกาสเกิดความผิดพลาดได้ เช่น พยานจำคนผิด มีการบังคับให้รับสารภาพ หรือภายหลังพบหลักฐานใหม่ที่ทำให้ข้อเท็จจริงเปลี่ยนไป

ถ้าคนบริสุทธิ์ถูกจำคุก รัฐอาจปล่อยตัวและชดเชยความเสียหายได้ แม้จะคืนเวลาที่สูญเสียไปไม่ได้ทั้งหมด แต่ถ้าถูกประหารไปแล้ว ต่อให้พิสูจน์ความบริสุทธิ์ได้ในภายหลังก็ไม่อาจคืนชีวิตให้เขา

คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติจึงเน้นว่ารัฐต้องป้องกันการลงโทษผิดคน และเปิดทางให้ทบทวนคดีเมื่อมีหลักฐานใหม่ เช่น หลักฐานดีเอ็นเอ

2. โทษประหารช่วยลดฆาตกรรมได้ดีกว่าจำคุกจริงหรือ?

คนที่สนับสนุนโทษประหารมักมองว่า เมื่อบทลงโทษรุนแรงที่สุด คนก็จะกลัวและไม่กล้าก่อเหตุ ซึ่งเป็นเหตุผลที่ฟังเข้าใจได้ แต่การพิสูจน์ด้วยข้อมูลทำได้ยากกว่าที่คิด เพราะอัตราฆาตกรรมเกี่ยวข้องกับหลายเรื่อง ทั้งการบังคับใช้กฎหมาย สภาพสังคม และโทษรูปแบบอื่นที่มีอยู่ด้วย

คณะผู้เชี่ยวชาญของสภาวิจัยแห่งชาติสหรัฐฯ ทบทวนงานวิจัยที่มีถึงปี 2012 แล้วสรุปว่า งานเหล่านั้นยังใช้ตัดสินไม่ได้ว่าโทษประหารทำให้อัตราฆาตกรรมลดลง เพิ่มขึ้น หรือไม่เปลี่ยนแปลง เมื่อเทียบผลของโทษทางเลือก ข้อสรุปนี้ก็ไม่ได้พิสูจน์ว่าโทษประหารไม่มีผลยับยั้งเลยเช่นกัน

ฝ่ายคัดค้านจึงตั้งคำถามว่า หากยังพิสูจน์ประโยชน์ที่เหนือกว่าโทษจำคุกอย่างชัดเจนไม่ได้ เหตุใดรัฐจึงควรใช้บทลงโทษที่ย้อนกลับไม่ได้

3. คนทุกคนควรได้รับการพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรม

การต่อสู้คดีต้องใช้ทั้งความรู้ เวลา และความช่วยเหลือทางกฎหมาย ผู้ต้องหาที่ไม่มีเงินจ้างทนาย ขาดความเข้าใจภาษา หรือเข้าไม่ถึงหลักฐาน อาจเสียเปรียบในการต่อสู้คดีได้ ฝ่ายสิทธิมนุษยชนจึงเรียกร้องให้ทุกคนเข้าถึงทนายและได้รับการพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรม โดยเฉพาะเมื่อผลของคดีอาจหมายถึงชีวิต

ความกังวลอีกอย่างคือการใช้อำนาจรัฐ หากกฎหมายกำหนดโทษประหารไว้อย่างกว้าง หรือกระบวนการขาดหลักประกัน ก็มีความเสี่ยงที่โทษนี้จะถูกใช้ในคดีที่ไม่ควรถึงขั้นประหาร

ตามการตีความของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ ประเทศที่ยังมีโทษประหารภายใต้กติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง ต้องจำกัดไว้เฉพาะอาชญากรรมร้ายแรงที่สุดที่มีการฆ่าคนโดยเจตนา พร้อมทั้งมีหลักประกันด้านการพิจารณาคดี ขณะเดียวกัน กติการะหว่างประเทศฉบับนี้ไม่ได้ห้ามโทษประหารทุกกรณีโดยทันที

แล้วสิทธิของเหยื่อล่ะ?

นี่เป็นคำถามสำคัญ ครอบครัวผู้เสียหายอาจสูญเสียคนรัก รายได้ และความรู้สึกปลอดภัย บางครอบครัวเห็นว่าโทษประหารเป็นการลงโทษที่สมกับความผิด ขณะที่บางครอบครัวอาจเห็นต่างกัน ความรู้สึกเหล่านี้ไม่ควรถูกตัดสินแทนกัน

ฝ่ายคัดค้านโทษประหารเสนอว่า รัฐยังต้องจับผู้กระทำผิดมาดำเนินคดี ลงโทษตามกระบวนการ และป้องกันไม่ให้เกิดอันตรายซ้ำ พร้อมดูแลผู้เสียหายทั้งเรื่องความปลอดภัย ค่าชดเชย และการช่วยเหลือด้านจิตใจ การยกเลิกโทษประหารจึงไม่เท่ากับการปล่อยผู้กระทำผิดออกมาโดยไม่รับโทษ

ในทางกลับกัน คนที่สนับสนุนโทษประหารมองว่าอาชญากรรมบางอย่างร้ายแรงจนควรมีโทษสูงสุด และผู้กระทำผิดไม่ควรมีโอกาสกลับมาทำร้ายใครอีก ส่วนฝ่ายคัดค้านเห็นว่า สังคมสามารถลงโทษและป้องกันอันตรายได้โดยไม่ต้องให้รัฐเอาชีวิตใคร

ปัจจุบันประเทศไทยยังคงมีโทษประหารชีวิตในกฎหมาย ประเด็นที่ถกเถียงกันจึงอยู่ที่ว่า สังคมควรกำหนดขอบเขตอำนาจลงโทษของรัฐไว้ตรงไหน และจะสร้างความยุติธรรมให้ผู้เสียหายไปพร้อมกับป้องกันการลงโทษผิดคนได้อย่างไร