หมาจรจัดกัดคน ใครต้องรับผิดชอบ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เดินผ่านหมาในซอยอยู่ทุกวัน จนวันหนึ่งมันวิ่งเข้ามากัดใครสักคน คำถามที่ตามมาทันทีคือ แล้วจะไปเรียกค่ารักษาจากใคร?

บางคนอาจนึกถึงป้าข้างบ้านที่เอาข้าวมาให้หมากินทุกเย็น เพราะเห็นกันอยู่ประจำ แต่บางคนก็บอกว่าหมาไม่มีเจ้าของ เทศบาลหรือ อบต. ต้องเป็นคนจัดการ เรื่องนี้มีคำตอบที่ต้องแยกดูตามข้อเท็จจริง

คนให้อาหารไม่ได้กลายเป็นเจ้าของและต้องจ่ายค่าเสียหายโดยอัตโนมัติ แม้จะให้อาหารเป็นประจำ หากเพียงให้อาหารด้วยความเมตตาและไม่ได้รับเลี้ยงหรือรับผิดชอบชีวิตของสัตว์ แต่ถ้ามีพฤติการณ์อื่นร่วมด้วยจนเข้าลักษณะเลี้ยงดูอย่างเจ้าของ หรือมีการกระทำของตนเองที่ทำให้เกิดเหตุ ก็อาจต้องรับผิดได้

ให้อาหารอย่างเดียว กับเลี้ยงดูเป็นเจ้าของ ต่างกันอย่างไร

สำนักงานกิจการยุติธรรมอธิบายแนวคำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ.764/2556 ว่า คนที่ให้อาหารสุนัขจรจัดเป็นครั้งคราว หรือให้เป็นประจำด้วยความเมตตา แต่ไม่ได้รับเลี้ยงรับผิดชอบชีวิตของสุนัข ไม่ถือเป็นเจ้าของเพราะการให้อาหารนั้นเพียงอย่างเดียว

อย่างไรก็ตาม เวลาพิจารณาคดีต้องดูพฤติการณ์ทั้งหมด เช่น ใครจัดที่อยู่ ใครดูแลลูกสุนัข ใครควบคุมหรือจัดการความเป็นอยู่ของมัน ไม่ใช่ดูแค่ว่ามีใครพูดว่า “หมาตัวนี้ไม่ใช่ของฉัน” หรือไม่

มีตัวอย่างในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 760/2568 ซึ่งเป็นคดีสุนัขกัดไก่ ไม่ใช่คดีสุนัขกัดคน ผู้ถูกฟ้องให้อาหารแม่สุนัขและจัดที่อยู่ล้อมไว้ให้ลูกสุนัขในที่ดินของตน ศาลพิจารณาพฤติการณ์ร่วมกันแล้วเห็นว่าเป็นการเลี้ยงดูแม่สุนัขอย่างเจ้าของ จึงให้รับผิดในความเสียหายตามข้อเท็จจริงของคดีนั้น

ถ้ามีเจ้าของหรือมีผู้รับเลี้ยงแทนเจ้าของ

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 433 กำหนดหลักว่า เมื่อสัตว์ก่อความเสียหาย เจ้าของสัตว์หรือผู้รับเลี้ยงรับรักษาไว้แทนเจ้าของต้องชดใช้ค่าสินไหมทดแทน เว้นแต่จะพิสูจน์ได้ว่าใช้ความระมัดระวังตามสมควรแล้ว หรือความเสียหายจะเกิดขึ้นอยู่ดีแม้ใช้ความระมัดระวังแล้ว

ดังนั้น หากหมาที่ดูเหมือนหมาจรมีเจ้าของจริง แต่เจ้าของปล่อยออกมาเดินเอง ก็ต้องตรวจสอบพยานหลักฐานเพื่อพิจารณาความรับผิด ค่าเสียหายที่เรียกร้องอาจรวมถึงค่ารักษาและความเสียหายอื่นที่เกิดขึ้นจริงตามที่พิสูจน์ได้

ส่วนคนที่ไม่ได้เป็นเจ้าของก็ไม่ได้แปลว่าจะไม่มีวันต้องรับผิดเลย ตัวอย่างเช่น หากมีหลักฐานว่าบุคคลนั้นไปยั่วหรือเร้าสุนัขจนเกิดความเสียหาย อาจต้องพิจารณาความรับผิดจากการกระทำของบุคคลนั้นอีกทางหนึ่ง

แล้วถ้าเป็นหมาจรที่หาเจ้าของไม่ได้ล่ะ?

ควรแจ้งเทศบาล อบต. หรือสำนักงานเขตในพื้นที่ และประสานปศุสัตว์ให้เข้าตรวจสอบ เพราะหน่วยงานเหล่านี้มีบทบาทตามอำนาจหน้าที่ในการจัดการปัญหาสัตว์และป้องกันโรค

สำนักงานกิจการยุติธรรมยกคำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ.1751/2559 เป็นตัวอย่างคดีที่หน่วยงานผู้ถูกฟ้องต้องชดใช้ความเสียหายจากปัญหาสุนัขจรจัด แต่ไม่ได้หมายความว่าท้องถิ่นต้องจ่ายให้ทุกเหตุโดยอัตโนมัติ ต้องดูว่าหน่วยงานใดมีหน้าที่ในพื้นที่ มีการละเลยหน้าที่หรือไม่ และการละเลยเกี่ยวข้องกับความเสียหายอย่างไร

หากเคยมีคนร้องเรียนว่าหมาฝูงนั้นไล่กัดคนมาก่อน ควรเก็บสำเนาหนังสือร้องเรียน เลขรับเรื่อง หรือหลักฐานการแจ้งไว้ด้วย ข้อมูลเหล่านี้อาจช่วยให้ตรวจสอบได้ว่าหน่วยงานเคยรับทราบปัญหาและดำเนินการอย่างไร

ถ้าถูกกัด ให้รักษาแผลก่อนตามหาคนรับผิด

กรมควบคุมโรคแนะนำให้ล้างแผลด้วยน้ำและสบู่อย่างทั่วถึงอย่างน้อย 15 นาที ใส่ยาฆ่าเชื้อ แล้วรีบพบแพทย์เพื่อประเมินการฉีดวัคซีนป้องกันพิษสุนัขบ้า อิมมูโนโกลบูลิน และการรักษาอื่นตามความจำเป็น หากแพทย์นัดฉีดวัคซีนต่อ ต้องไปให้ครบตามนัด

ถ้าสามารถกักสุนัขเพื่อดูอาการได้อย่างปลอดภัย ให้ประสานเจ้าหน้าที่เพื่อกักดูอาการอย่างน้อย 10 วัน แต่ไม่ควรเสี่ยงเข้าไปจับเอง และไม่ควรรอดูอาการสุนัขก่อนจึงค่อยไปพบแพทย์

หลังได้รับการดูแลแล้ว เก็บภาพบาดแผล ใบรับรองแพทย์ ใบเสร็จค่ารักษา ภาพจุดเกิดเหตุ รายชื่อพยาน และคลิปจากกล้องหากมี รวมถึงบันทึกวัน เวลา ลักษณะสุนัข และผู้ที่อาจเกี่ยวข้อง จากนั้นแจ้งความและแจ้งหน่วยงานท้องถิ่นเพื่อให้ตรวจสอบและป้องกันเหตุซ้ำ

คนถูกกัดมีสิทธิหาคนรับผิด แต่การเห็นใครสักคนวางชามข้าวให้หมา ยังไม่พอจะสรุปว่าเขาต้องจ่ายเสมอไป ต้องดูหลักฐานว่าใครเป็นเจ้าของหรือรับเลี้ยง มีใครทำให้เกิดเหตุ และหน่วยงานที่มีหน้าที่ได้จัดการปัญหาอย่างไร

หมายเหตุ: ภาพ มีตัวอักษรเล็กบริเวณมุมซ้ายล่าง จึงต้องแก้ไขก่อนนำไปเผยแพร่