เงินบริจาคของมูลนิธิอาจถูกทุจริตได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เห็นโพสต์ขอเงินช่วยคนป่วยหรือผู้ประสบภัย หลายคนก็อยากโอนทันที เพราะเงินหลักร้อยของเราอาจช่วยใครสักคนได้ แต่พอกดโอนไปแล้ว คำถามที่ตามมาคือ เราจะรู้ได้อย่างไรว่าเงินเดินทางไปถึงคนที่ตั้งใจช่วยจริง ๆ?

มูลนิธิจำนวนมากทำงานช่วยเหลือสังคมจริง มีทั้งอาสาสมัคร เจ้าหน้าที่ และค่าใช้จ่ายที่ต้องรับผิดชอบ แต่ถ้ามีคนคิดทุจริต เงินบริจาคก็อาจถูกเบี่ยงไปใช้ส่วนตัว ซ่อนอยู่ในค่าใช้จ่ายที่ไม่เกิดขึ้นจริง หรือถูกนำไปใช้ต่างจากที่บอกผู้บริจาคได้

ประเด็นจึงอยู่ที่ ตรวจสอบเส้นทางเงินและผลการช่วยเหลือได้หรือไม่ ไม่ใช่ดูแค่ว่าองค์กรมีชื่อเสียงหรือมีภาพกิจกรรมมากแค่ไหน

เอาเงินบริจาคไปใช้ส่วนตัว

ตัวอย่างที่เข้าใจง่ายที่สุดคือ เงินที่รับมาเพื่อช่วยเหลือสังคมถูกนำไปจ่ายค่าใช้จ่ายส่วนตัว ซื้อทรัพย์สินให้ตัวเอง หรือโอนไปให้คนใกล้ชิดโดยไม่มีเหตุผลรองรับ หากทำเช่นนั้นจริง คนบริจาคอาจเข้าใจว่าเงินยังอยู่ในโครงการ ทั้งที่เงินบางส่วนออกไปแล้ว

อย่างไรก็ตาม การเห็นเงินโอนเข้าบัญชีบุคคลเพียงรายการเดียว ยังบอกไม่ได้ทันทีว่าโกง ต้องดูว่าเจ้าของบัญชีเป็นใคร รับเงินในฐานะอะไร มีการอนุมัติ มีหลักฐาน และนำเงินไปใช้ต่ออย่างไร กรมประชาสัมพันธ์อธิบายว่า การมีหลายบัญชีหรือใช้บัญชีบุคคลไม่ได้ผิดกฎหมายโดยอัตโนมัติ แต่ต้องตรวจสอบข้อเท็จจริงเป็นรายกรณี

บวกค่าใช้จ่ายหรือทำเอกสารเท็จ

สมมติว่ามูลนิธิจ้างซื้อสิ่งของ แจกของ หรือซ่อมอาคาร แล้วมีคนทำเอกสารเรียกเก็บเงินสูงกว่าที่จ่ายจริง ส่วนต่างก็อาจไหลไปหาผู้เกี่ยวข้องได้ อีกแบบคืออ้างว่ามีการซื้อหรือจ้าง ทั้งที่งานนั้นไม่เกิดขึ้น

หน่วยงานกำกับองค์กรการกุศลของอังกฤษยกใบแจ้งหนี้ปลอมหรือใบสั่งซื้อที่ระบุมูลค่าสูงเกินจริง เป็นตัวอย่างความเสี่ยงที่องค์กรการกุศลอาจเจอ สิ่งที่ช่วยตรวจสอบได้จึงไม่ใช่แค่ยอดรวม แต่รวมถึงใบเสนอราคา สัญญา หลักฐานจ่ายเงิน และของหรืองานที่ได้รับจริง

การจ้างบริษัทของญาติหรือคนรู้จักก็เป็นเรื่องที่ควรเปิดเผยและตรวจสอบราคา แต่ความสัมพันธ์เพียงอย่างเดียวไม่ได้พิสูจน์ว่าทุจริต ต้องดูว่ามีงานจริง ราคาสมเหตุสมผล และการตัดสินใจเป็นธรรมกับมูลนิธิหรือไม่

อ้างโครงการหรือผู้รับความช่วยเหลือเกินจริง

บางกรณีอาจใช้เรื่องราวที่ไม่เป็นจริงมารับบริจาค เช่น อ้างว่าจะช่วยคนจำนวนมากกว่าที่ช่วยจริง หรืออ้างโครงการที่ไม่มีอยู่ หน่วยงานกำกับในอังกฤษระบุว่า การสร้างข้อมูลผู้รับความช่วยเหลือปลอมหรือเพิ่มจำนวนเกินจริงเป็นความเสี่ยงรูปแบบหนึ่ง

ภาพแจกของเพียงภาพเดียวจึงบอกไม่ได้ว่าเงินทั้งหมดถูกใช้อย่างไร ผู้บริจาคอาจดูรายงานประกอบว่าโครงการรับเงินเท่าไร ใช้ไปกับอะไร เหลือเท่าไร และช่วยเหลือไปแล้วอย่างไร โดยไม่จำเป็นต้องเปิดเผยข้อมูลส่วนตัวของผู้รับความช่วยเหลือ

รับเงินเพื่ออย่างหนึ่ง แต่เอาไปใช้อีกอย่าง

ถ้าเปิดรับเงินโดยบอกชัดว่าจะช่วยค่ารักษาของผู้ป่วยรายหนึ่ง แต่ภายหลังนำไปใช้เรื่องอื่นโดยไม่ชี้แจง ก็เป็นคำถามที่ผู้บริจาคมีสิทธิถาม โดยเฉพาะเมื่อผู้บริจาคกำหนดวัตถุประสงค์ไว้เฉพาะ

ส่วนการใช้เงินสร้างอาคารหรือจ่ายเงินเดือนเจ้าหน้าที่ ไม่ได้แปลว่าโกงเสมอไป เพราะบางโครงการจำเป็นต้องมีสถานที่และคนทำงาน สิ่งที่ควรดูคือค่าใช้จ่ายนั้นเกี่ยวข้องกับงานหรือไม่ สอดคล้องกับวัตถุประสงค์และเงื่อนไขการบริจาคหรือไม่ และมีหลักฐานชัดเจนเพียงใด

แอบอ้างชื่อมูลนิธิมารับเงิน

บางครั้งคนที่รับเงินอาจไม่ได้เกี่ยวข้องกับมูลนิธิเลย มิจฉาชีพอาจทำเพจชื่อคล้ายองค์กรจริง นำภาพกิจกรรมมาใช้ แล้วเปลี่ยนช่องทางรับเงินให้เข้าบัญชีของตัวเอง FTC หน่วยงานคุ้มครองผู้บริโภคของสหรัฐฯ เตือนว่า ชื่อที่คล้ายองค์กรจริงและข้อความเร่งให้รีบโอนเป็นสิ่งที่ควรระวัง

ก่อนโอนเงิน ลองเช็กอะไรได้บ้าง?

เริ่มจากตรวจชื่อองค์กรและช่องทางรับบริจาคผ่านช่องทางทางการที่ค้นหาเอง ติดต่อสอบถามโครงการโดยตรง และดูว่ามีรายงานการใช้เงินหรือผลการดำเนินงานให้ติดตามหรือไม่ เก็บสลิปและข้อความที่ระบุวัตถุประสงค์ไว้ด้วย เผื่อจำเป็นต้องสอบถามภายหลัง

ถ้าพบข้อสงสัย ให้รวบรวมหลักฐานและสอบถามมูลนิธิก่อน หากมีเหตุเชื่อว่าถูกหลอก สามารถแจ้งตำรวจพร้อมหลักฐาน หรือแจ้งนายทะเบียนมูลนิธิในพื้นที่เพื่อตรวจสอบตามอำนาจหน้าที่ได้

การตั้งคำถามเรื่องเงินบริจาคไม่ได้ทำให้น้ำใจของคนบริจาคน้อยลง ตรงกันข้าม ยิ่งมีข้อมูลที่ตรวจสอบได้ คนทำงานสุจริตก็ยิ่งอธิบายได้ว่าเงินแต่ละบาทช่วยใคร และผู้บริจาคก็มั่นใจขึ้นว่าจะส่งความช่วยเหลือไปถูกที่