เชื้อราใกล้ตัวที่ควรรู้จักและวิธีป้องกัน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เคยถอดรองเท้าหลังเลิกงานแล้วพบว่าซอกนิ้วเท้าคันและลอกไหม หรือบางวันเพิ่งสังเกตเห็นจุดดำเล็ก ๆ บนผนังห้องน้ำที่ชื้นอยู่เสมอ เรื่องทั้งสองดูไม่เกี่ยวกัน แต่ต่างก็พาเราไปเจอกับสิ่งมีชีวิตกลุ่มเดียวกัน นั่นคือเชื้อรา

เชื้อราอยู่รอบตัวเราได้ทั้งในบ้าน บนผิวหนัง และในร่างกาย บางชนิดอยู่ร่วมกับคนโดยไม่ก่ออาการ ขณะที่บางชนิดทำให้เกิดผื่นหรือโรคได้เมื่อมีโอกาสเหมาะ สิ่งที่ควรรู้จึงไม่ใช่แค่ชื่อเชื้อ แต่รวมถึงบริเวณที่พบ อาการที่สังเกตได้ และคนกลุ่มใดที่ต้องระวังเป็นพิเศษ

เชื้อราใกล้ตัวที่พบได้บ่อย ได้แก่ เชื้อรากลุ่มที่ทำให้กลากและน้ำกัดเท้า ยีสต์แคนดิดา และราบางชนิดในสิ่งแวดล้อม เช่น แอสเปอร์จิลลัส แต่การพบเชื้อหรือสัมผัสสปอร์ไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะป่วย

1. เชื้อรากลุ่มกลาก: คัน ลอก เป็นวง หรืออยู่ตามซอกนิ้ว

เชื้อรากลุ่มนี้ทำให้เกิดกลากที่ผิวหนัง รวมถึงโรคที่หลายคนเรียกว่าน้ำกัดเท้า อาการอาจเป็นผื่นคัน มีขุย ขอบผื่นเป็นวง หรือผิวลอกและแตกตามซอกนิ้วเท้า บางรายเกิดที่หนังศีรษะหรือเล็บได้ ลักษณะผื่นแตกต่างกันไปตามบริเวณและสีผิว จึงไม่จำเป็นต้องเป็นวงชัดทุกคน

เชื้อแพร่ผ่านการสัมผัสผิวหนังของคนหรือสัตว์ที่ติดเชื้อ รวมถึงสิ่งของที่ปนเปื้อน เช่น ผ้าเช็ดตัว รองเท้า หรือพื้นบริเวณที่ใช้ร่วมกัน การเช็ดเท้าและซอกนิ้วให้แห้ง เปลี่ยนถุงเท้าที่ชื้น และไม่ใช้ของส่วนตัวร่วมกันช่วยลดโอกาสแพร่เชื้อได้

ถ้ามีผื่นที่สงสัยว่าเป็นกลาก อย่าทายาสเตียรอยด์เองเพียงเพราะต้องการให้หายคัน เพราะอาจทำให้เชื้อราลุกลามหรือดูผิดไปจากเดิม ควรให้แพทย์หรือเภสัชกรช่วยประเมิน โดยเฉพาะเมื่อผื่นกว้าง เป็นซ้ำ อยู่ที่หนังศีรษะหรือเล็บ หรือใช้ยาแล้วไม่ดีขึ้น การรักษาแต่ละตำแหน่งอาจใช้ยาต่างกัน

2. แคนดิดา: ยีสต์ที่อาจอยู่ในร่างกายอยู่แล้ว

แคนดิดาเป็นยีสต์ที่พบได้บนผิวหนังและในส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย เช่น ปากและช่องคลอด โดยปกติอาจไม่ก่อปัญหา แต่เมื่อเชื้อเพิ่มจำนวนมากเกินไปก็เกิดการติดเชื้อได้ อาการขึ้นอยู่กับตำแหน่ง เช่น ฝ้าขาวและเจ็บในปาก หรือคัน แสบ และมีตกขาวเมื่อเกิดที่ช่องคลอด

การใช้ยาปฏิชีวนะ การตั้งครรภ์ เบาหวานที่ควบคุมได้ไม่ดี และภูมิคุ้มกันที่อ่อนแอ เป็นตัวอย่างปัจจัยเสี่ยงบางกรณี แต่ตกขาวหรืออาการคันไม่ได้แปลว่าเป็นเชื้อราเสมอไป เพราะโรคอื่นอาจมีอาการคล้ายกัน หากเป็นครั้งแรก เป็นซ้ำ เจ็บมาก หรือไม่แน่ใจ ควรพบแพทย์เพื่อตรวจและเลือกการรักษาให้ตรงสาเหตุ

3. แอสเปอร์จิลลัส: ราที่พบได้ในสิ่งแวดล้อม

แอสเปอร์จิลลัสเป็นราที่สร้างสปอร์ขนาดเล็ก คนเราสูดสปอร์จากสิ่งแวดล้อมได้ในชีวิตประจำวัน คนส่วนใหญ่ไม่เจ็บป่วย แต่ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันอ่อนแอหรือมีโรคปอดบางชนิดมีความเสี่ยงเกิดปัญหามากกว่า การติดเชื้อบางรูปแบบอาจรุนแรงและกระจายไปยังอวัยวะอื่นได้

ผู้ที่กำลังได้รับเคมีบำบัด ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน ควรหลีกเลี่ยงบริเวณที่มีเชื้อราขึ้น และไม่ควรอยู่ในพื้นที่ขณะกำจัดเชื้อรา หากมีไข้ ไอ หายใจลำบาก หรือเจ็บหน้าอก ควรรีบติดต่อแพทย์ โดยแจ้งโรคประจำตัวและยาที่ใช้อยู่ด้วย หากหอบมาก เจ็บหน้าอกรุนแรง หรือไอเป็นเลือด ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที

ส่วนจุดสีดำบนผนังนั้น บอกชนิดหรือความอันตรายของเชื้อจากสีเพียงอย่างเดียวไม่ได้ สิ่งที่ทำได้คือจัดการราที่มองเห็นและแก้ต้นเหตุความชื้น เช่น น้ำรั่วหรืออากาศไม่ถ่ายเท

ราบนพื้นผิวแข็งบริเวณเล็ก ๆ อาจทำความสะอาดด้วยน้ำและน้ำยาทำความสะอาด จากนั้นเช็ดให้แห้ง สวมถุงมือและเปิดให้อากาศถ่ายเท หากมีรามาก วัสดุอมน้ำเสียหาย หรือมีผู้มีภูมิคุ้มกันอ่อนแออยู่ในบ้าน ควรให้ผู้ที่เหมาะสมหรือผู้เชี่ยวชาญจัดการ และให้ผู้เสี่ยงหลีกเลี่ยงพื้นที่จนทำความสะอาดเสร็จ

เชื้อราอยู่ใกล้เราได้หลายแบบ การดูแลตัวเองจึงเริ่มจากเรื่องธรรมดาอย่างรักษาผิวและเสื้อผ้าให้แห้ง ไม่แบ่งของใช้ส่วนตัว และแก้จุดอับชื้นในบ้าน ส่วนอาการที่ไม่หาย เป็นซ้ำ หรือเกิดในคนที่มีความเสี่ยงสูง ควรให้แพทย์ตรวจแทนการเดาจากหน้าตาของผื่นหรือสีของคราบรา