พระสงฆ์จำเป็นต้องโกนคิ้วหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาเห็นพระสงฆ์ไทย เรามักคุ้นตากับศีรษะที่โกนเรียบ รวมถึงใบหน้าที่ไม่มีคิ้ว จนหลายคนเข้าใจว่าเมื่อบวชแล้ว พระทุกรูปทั่วโลกต้องทำเหมือนกัน

แต่ถ้าเคยเห็นภาพพระสงฆ์จากเมียนมา อาจสังเกตว่าหลายรูปยังมีคิ้วอยู่ ทั้งที่ก็นับถือพระพุทธศาสนาเช่นเดียวกัน แล้วการโกนคิ้วเป็นข้อบังคับหรือเป็นธรรมเนียมของแต่ละพื้นที่?

คำตอบคือ พระวินัยไม่ได้วางข้อปฏิบัติให้พระสงฆ์ต้องโกนคิ้ว ส่วนการโกนคิ้วเป็นธรรมเนียมที่พระสงฆ์ไทยนิยมปฏิบัติสืบต่อกันมา ขณะที่เรื่องผมและหนวดเครามีข้อปฏิบัติในพระวินัยแยกต่างหาก

พระวินัยกับธรรมเนียมต่างกันอย่างไร

พระวินัยเป็นข้อบัญญัติและข้อปฏิบัติสำหรับพระภิกษุ ส่วนธรรมเนียมคือแนวทางที่หมู่คณะยึดถือและปฏิบัติสืบกันมา บางเรื่องจึงอาจพบในคณะสงฆ์ประเทศหนึ่ง แต่ไม่เหมือนกันในอีกประเทศหนึ่ง

ในแนวคำตอบวิชาวินัยบัญญัติ นักธรรมชั้นโท อธิบายไว้ว่าเรื่องคิ้วไม่ได้วางหลักปฏิบัติไว้ แต่พระสงฆ์ไทยนิยมโกนพร้อมกับผม จึงไม่ควรนำข้อปฏิบัติเรื่องผมหรือหนวดมาเหมารวมว่าเป็นข้อบัญญัติให้โกนคิ้วด้วย

อย่างไรก็ตาม เมื่ออยู่ในวัดหรือคณะสงฆ์ไทย พระแต่ละรูปยังต้องคำนึงถึงธรรมเนียมและการปกครองของหมู่คณะที่ตนสังกัดด้วย คำว่าไม่มีข้อบัญญัติในพระวินัยจึงไม่ได้หมายความว่าทุกวัดจะมีแนวปฏิบัติเหมือนกัน

พระต่างประเทศไว้คิ้วได้หรือ

ได้ ตัวอย่างที่เห็นชัดคือพระสงฆ์เมียนมาหลายรูปไว้คิ้ว แม้เมียนมาจะมีพระสงฆ์ฝ่ายเถรวาทเช่นเดียวกับไทย ความแตกต่างนี้สะท้อนธรรมเนียมของแต่ละพื้นที่ ไม่ใช่หลักฐานว่าพระรูปใดเป็นพระจริงหรือพระปลอม

เช่นเดียวกัน การเห็นพระมีคิ้วเพียงอย่างเดียวก็ยังบอกไม่ได้ว่าท่านประพฤติผิดพระวินัยหรือไม่ การพิจารณาความเป็นพระและความประพฤติต้องดูข้อเท็จจริงอื่นประกอบ

แล้วธรรมเนียมโกนคิ้วเริ่มจากอะไร

เรื่องที่ได้ยินกันบ่อยเล่าว่า ในสมัยอยุธยามีข้าศึกปลอมตัวเป็นพระเข้ามาสืบข่าว จึงให้พระไทยโกนคิ้วเพื่อแยกแยะ เรื่องนี้มีผู้เล่าสืบต่อกันมา และมีพระผู้ใหญ่บางท่านอธิบายไว้ในทำนองดังกล่าว แต่หลักฐานที่ยืนยันจุดเริ่มต้นและเหตุผลแน่ชัดยังไม่เพียงพอ จึงควรรับฟังในฐานะเรื่องเล่าทางประวัติศาสตร์ ไม่ใช่ข้อสรุปที่พิสูจน์แล้ว

สิ่งที่ตอบได้ชัดกว่า คือการโกนคิ้วเป็นจารีตที่คุ้นเคยในคณะสงฆ์ไทย ส่วนพระวินัยไม่ได้กำหนดให้พระทุกรูปต้องโกนคิ้ว ดังนั้นเมื่อพบพระสงฆ์ต่างถิ่นที่ยังมีคิ้ว ก็ไม่จำเป็นต้องแปลกใจ เพราะธรรมเนียมการปฏิบัติอาจต่างจากที่เราเห็นมาตั้งแต่เด็ก