พระพุทธเจ้าตรัสเรื่องการกินเจไว้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

พอถึงเทศกาลกินเจ หลายคนตั้งใจงดเนื้อสัตว์เพื่อฝึกใจและลดการเบียดเบียน แต่พอนึกถึงพระสงฆ์ที่รับอาหารจากญาติโยม ก็มักมีคำถามตามมาว่า พระพุทธเจ้าทรงสอนให้ทุกคนกินเจหรือไม่ แล้วการฉันเนื้อสัตว์ขัดกับคำสอนเรื่องเมตตาหรือเปล่า

ถ้าดูจากพระไตรปิฎกฝ่ายเถรวาท พระพุทธเจ้าไม่ได้ทรงบัญญัติให้ภิกษุทุกรูปงดเนื้อสัตว์ตลอดชีวิต แต่ทรงวางเงื่อนไขเรื่องเนื้อที่ฉันได้และฉันไม่ได้ โดยให้ความสำคัญกับการไม่ฆ่าและไม่เบียดเบียนสัตว์

เนื้อที่ฉันได้ ต้องไม่ใช่เนื้อที่ฆ่าเจาะจงถวาย

ในชีวกสูตร หมอชีวกโกมารภัจจ์กราบทูลถามถึงคำกล่าวที่ว่า มีผู้ฆ่าสัตว์เจาะจงถวายพระพุทธเจ้า และพระองค์ทรงทราบแล้วยังเสวยเนื้อนั้น พระพุทธเจ้าตรัสปฏิเสธคำกล่าวดังกล่าว จากนั้นทรงอธิบายหลักพิจารณาเนื้อสำหรับภิกษุไว้ ๓ ข้อ

เนื้อที่ไม่ควรฉัน คือเนื้อที่ภิกษุเห็น ได้ยิน หรือมีเหตุให้สงสัยว่าเขาฆ่าสัตว์นั้นเจาะจงเพื่อตน ส่วนเนื้อที่ไม่ได้เห็น ไม่ได้ยิน และไม่มีเหตุให้สงสัยเช่นนั้น จึงฉันได้ตามเงื่อนไขนี้ มักเรียกกันว่า เนื้อบริสุทธิ์โดยส่วน ๓

ตัวอย่างเช่น หากเจ้าภาพนำอาหารที่ปรุงไว้แล้วมาถวาย และภิกษุไม่ได้เห็น ไม่ได้ยิน หรือสงสัยว่ามีการฆ่าสัตว์เจาะจงเพื่อตน ก็พิจารณาตามหลักนี้ได้ แต่ถ้าทราบว่าเจ้าภาพสั่งฆ่าสัตว์ตัวหนึ่งเพื่อถวายโดยเฉพาะ เนื้อนั้นไม่ควรฉัน

ในพระสูตรเดียวกันยังกล่าวถึงโทษของการฆ่าสัตว์เจาะจงเพื่อถวายพระพุทธเจ้าหรือสาวกด้วย จึงไม่ควรเข้าใจว่าเมื่อพระฉันเนื้อได้ ก็แปลว่าการฆ่าสัตว์เพื่อถวายเป็นเรื่องที่ทรงสนับสนุน

แล้วพระเทวทัตเคยขอให้งดเนื้อสัตว์หรือไม่

ในพระวินัยมีเรื่องพระเทวทัตทูลขอข้อปฏิบัติ ๕ ประการ หนึ่งในนั้นคือให้ภิกษุทุกรูปงดปลาและเนื้อตลอดชีวิต พระพุทธเจ้าไม่ทรงตั้งข้อนี้เป็นข้อบังคับสำหรับภิกษุทั้งหมด และตรัสว่าได้ทรงอนุญาตปลาและเนื้อที่บริสุทธิ์ด้วยอาการ ๓ อย่าง

เรื่องนี้ช่วยตอบได้ว่า ในพระวินัยฝ่ายเถรวาท การงดเนื้อสัตว์ตลอดชีวิตไม่ใช่ข้อบังคับสำหรับพระทุกรูป ขณะเดียวกัน การเลือกงดเนื้อด้วยความสมัครใจก็เป็นแนวทางที่ผู้ปฏิบัติบางคนเลือกได้

กินเจกับงดเนื้อสัตว์เหมือนกันทุกอย่างไหม

การกินเจที่คนไทยคุ้นเคยมีรายละเอียดตามประเพณีของผู้ถือปฏิบัติ โดยทั่วไปงดเนื้อสัตว์และผลิตภัณฑ์จากสัตว์ และมักงดผักกลิ่นฉุนบางชนิดด้วย ส่วนคำสอนในชีวกสูตรกล่าวถึงเงื่อนไขการบริโภคเนื้อในบริบทของภิกษุ จึงไม่ควรนำกติกาการกินเจในปัจจุบันไปใส่แทนข้อความในพระสูตรตรง ๆ

พุทธศาสนิกชนแต่ละสายก็อาจมีแนวปฏิบัติเรื่องอาหารต่างกัน บางชุมชนถือการงดเนื้อสัตว์อย่างเคร่งครัดด้วยเหตุผลเรื่องเมตตา จึงควรระบุให้ชัดเมื่ออ้างว่าเป็นแนวปฏิบัติของสายใด ไม่เหมารวมว่าชาวพุทธทุกแห่งปฏิบัติเหมือนกัน

สำหรับคนทั่วไป จะเลือกกินเจ กินมังสวิรัติ หรือยังรับประทานเนื้อสัตว์ ก็สามารถนำหลักเมตตาและการไม่ฆ่าสัตว์ไปพิจารณาการกระทำของตนได้ ส่วนคำตอบจากพระไตรปิฎกฝ่ายเถรวาทนั้นชัดว่า พระพุทธเจ้าทรงห้ามเนื้อที่ฆ่าเจาะจงถวายตามเงื่อนไขที่ตรัสไว้ แต่ไม่ได้บังคับให้ภิกษุทุกรูปงดเนื้อสัตว์ตลอดชีวิต