ครอบครัวในอดีตซ่อนขวด “แม่มด” ไว้ใต้บ้านเพื่อกันคาถาหรือสิ่งชั่วร้ายจริงไหม?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

มีคนในอังกฤษช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 17 ใช้ขวดใส่ปัสสาวะกับเข็มหรือตะปูเป็นวิธีรับมือเมื่อเชื่อว่าถูกทำเสน่ห์จริง แต่หลักฐานยืนยันเพียงว่าคนในยุคนั้นเชื่อและทำตามสูตร ไม่ได้พิสูจน์ว่าขวดทำให้ผู้ถูกกล่าวหาว่าเป็นแม่มดเจ็บหรือถอนคำสาปได้

ตำรา Astrological Practice of Physick ของโจเซฟ เบลเกรฟที่พิมพ์ในปี 1671 บันทึกสูตรให้ปิดขวดปัสสาวะของผู้ป่วยกับตะปู หมุด หรือเข็มสามชิ้นและเกลือเล็กน้อย แล้วเก็บให้อุ่น เบลเกรฟอธิบายว่าผู้ทำเสน่ห์จะทรมานและปัสสาวะลำบาก คำอธิบายนี้สะท้อนวิธีคิดเรื่องการรักษาในยุคนั้น แต่ไม่ใช่ผลทดสอบที่ยืนยันว่าขวดทำให้ผู้ถูกกล่าวหาป่วยจริง

ชื่อ “witch bottle” เป็นคำเรียกที่เกิดภายหลัง ไม่ใช่คำที่พบในตำราอังกฤษยุคเดียวกัน นักประวัติศาสตร์ Annie Thwaite ระบุว่าหลักฐานตัวบทที่รวบรวมได้กล่าวถึงวิธีนี้ราวปี 1660–1705 และเสนอว่าหลายกรณีเป็นการรักษาคนที่เชื่อว่าถูกทำเสน่ห์แล้ว มากกว่าการป้องกันเคราะห์ล่วงหน้า งานชิ้นนี้รวบรวมข้อความปฐมภูมิ 13 แหล่งจากอังกฤษและนิวอิงแลนด์ แต่ขวดทุกใบที่นักโบราณคดีจัดไว้ในกลุ่มนี้อาจไม่ได้ใช้ทำสิ่งเดียวกัน

หลักฐานจากการขุดค้นแสดงว่ามีคนซ่อนภาชนะไว้ในอาคารจริง ตัวอย่างที่ MOLA ตรวจพบใต้พื้นใกล้ทางเข้าของบ้านใน Holywell มีอายุราวปี 1670–1710 ภายในพบหมุดโลหะผสมทองแดงที่งอแล้วราว 60 ตัว เศษตะปูขึ้นสนิม และชิ้นที่อาจเป็นไม้หรือกระดูก นักโบราณคดีเห็นว่าตำแหน่งและสิ่งของเข้ากับการใช้เป็นเครื่องรางหรือขวดป้องกัน แต่บริบทที่พบยังบอกไม่ได้แน่ชัดว่าเจ้าของตั้งใจใช้ทำอะไร

ของที่ใส่ก็ไม่ได้มีสูตรตายตัว ขวดอีกใบจากดอร์เซตซึ่งเก็บใน National Trust Collections มีส่วนผสมของนิโคติน ไขมันสัตว์ และน้ำเกลือ นักวิเคราะห์มองว่าอาจเป็นยาหรือของประกอบพิธีเพื่อปกป้องปศุสัตว์จากโรคหรือสิ่งที่เชื่อว่าเป็นอันตราย ตัวอย่างนี้จึงไม่ควรถูกเหมารวมว่าเป็นสูตรเดียวกับตำราของเบลเกรฟ

คำตอบจึงมีสองชั้น คนในอดีตทำและซ่อนขวดที่เกี่ยวข้องกับความเชื่อเรื่องแม่มดจริง แต่หลักฐานแต่ละชิ้นช่วยบอกเพียงวัตถุ สูตร และความคิดของผู้คน ไม่ได้ยืนยันว่าขวดป้องกันคาถาหรือทำให้โรคหายได้

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th