“มนุษย์แก้ว” กลัวแตกจริงไหม? แยกบันทึกแพทย์ออกจากมุกเก้าอี้ในบทกวีเก่า

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

งานแพทย์ปี 1561 เล่าชายที่เชื่อว่าก้นเป็นแก้ว ส่วนบทกวีเสียดสีของ Huygens ปี 1622 ใช้มุกกลัวเก้าอี้ทำก้นแตก แต่หลักฐานไม่ได้บอกว่าหมายถึงคนเดียวกัน

นักประวัติศาสตร์จิตเวช Gill Speak ศึกษาเรื่องเล่าคนที่เชื่อว่าตนทำจากแก้วในยุโรประหว่างปี 1440–1680 เธออ่านเรื่องเหล่านี้ในบริบทวัฒนธรรมของยุคนั้น ไม่ได้รวบเป็นแฟ้มผู้ป่วยแบบสมัยใหม่ เอกสารมีทั้งงานแพทย์ คำบอกเล่า และวรรณกรรม เส้นแบ่งระหว่างบันทึกทางการแพทย์กับตัวละครในเรื่องแต่งก็พร่าเลือน

กรณีที่เกี่ยวกับเก้าอี้โดยตรงอยู่ในงานของแพทย์ Levinus Lemnius ชื่อ De habitu et constitutione corporis ซึ่งตีพิมพ์ปี 1561 ตามที่ Speak อ้างถึง ชายคนหนึ่งเชื่อว่าก้นของตัวเองทำจากแก้ว จึงยืนทำธุระ เพราะกลัวว่าถ้านั่งบนเก้าอี้ ก้นจะแตกเป็นเศษแก้ว นี่คือเรื่องที่แพทย์ในศตวรรษที่ 16 บันทึกไว้ ไม่ใช่การตรวจตามเกณฑ์ทางการแพทย์ปัจจุบัน

อีก 61 ปีต่อมา Huygens ตีพิมพ์บทกวีเสียดสีชื่อ ’t Costelick Mal บทกวีใช้ภาพชายกลัวว่าเก้าอี้จะทำให้ก้นแตก และเตียงจะทำให้ศีรษะแตก หอสมุดแห่งชาติเนเธอร์แลนด์ระบุว่าบทกวีนี้ได้รับการพิมพ์ในปี 1622 ส่วน Speak อธิบายว่า Huygens ล้อเลียนความเชื่อเรื่องมนุษย์แก้ว

Speak ยังยกเรื่องพระเจ้าชาร์ลที่ 6 แห่งฝรั่งเศส โดยอ้างพงศาวดารของสมเด็จพระสันตะปาปาปิอุสที่ 2 ซึ่งเล่าว่ากษัตริย์เคยคิดว่าร่างกายเป็นแก้ว นี่เป็นเรื่องเล่าทางประวัติศาสตร์อีกชิ้นหนึ่ง เราไม่ควรนำไปวินิจฉัยอาการของพระองค์ย้อนหลังด้วยเกณฑ์แพทย์ปัจจุบัน

Speak ชี้ว่าบันทึกทางการแพทย์กับเรื่องแต่งในยุคนั้นส่งอิทธิพลต่อกันจนแยกได้ยาก ข้อสังเกตนี้ช่วยอธิบายว่าทำไมภาพมนุษย์แก้วจึงปรากฏในเอกสารหลายชนิด แต่ไม่ได้ยืนยันว่า Huygens เขียนจากกรณีของ Lemnius หรือว่าคนที่ตำราแพทย์กล่าวถึงเป็นบุคคลเดียวกับตัวละครในบทกวี

คำว่า “มนุษย์แก้ว” จึงใช้เรียกความเชื่อที่พบในเอกสารหลายแบบได้ แต่ไม่ใช่ชื่อโรคที่ใช้วินิจฉัยบุคคลในอดีตได้ทันที เวลาอ่านเรื่องแต่ละคนควรดูว่าใครเป็นผู้เขียนและกำลังเขียนงานประเภทใด

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th