ทำไมชาวโรมันสร้างลูกโลหะ 12 ด้านมีรู แต่ไม่มีใครรู้แน่ชัดว่าใช้ทำอะไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ตอนนี้ยังไม่มีหลักฐานชี้ชัดว่าวัตถุโลหะทรงสิบสองหน้านี้ใช้ทำอะไร งานทดลองปี 2026 ใช้แบบจำลองพิมพ์สามมิติกับส่วนผสมไขที่เลือกให้สมเหตุผลทางประวัติศาสตร์ เพื่อทดสอบการขึ้นรูปชิ้นไขให้ทำซ้ำได้ มีความหนาควบคุมและปุ่มนูนกลางเหมาะรับตราประทับ ผลนี้บอกเพียงว่ากลไกทำได้ ไม่ได้ยืนยันว่าชาวโรมันใช้วัตถุจริงเช่นนั้น

วัตถุที่เรียกกันว่า Roman dodecahedron เป็นโลหะกลวงทรงหลายหน้า แต่ละหน้ามีรูวงกลมที่ขนาดไม่เท่ากัน และมีปุ่มกลมตรงมุม รายงานผู้เชี่ยวชาญซึ่งจัดทำประกอบการขุดที่ Norton Disney ระบุว่าชิ้นที่พบที่นั่นทำจากโลหะผสมทองแดง สูงประมาณ 8 เซนติเมตร และยังอยู่ครบ ลักษณะวงแหวนรอบรูแตกต่างกันไปตามแต่ละหน้า แต่ไม่พบตัวอักษรหรือตราประทับบนตัววัตถุ

ชิ้น Norton Disney ถูกพบใน Trench 4 ระหว่างการขุดสำรวจเดือนมิถุนายน 2023 รายงานเดียวกันเตือนว่ายังระบุวันที่ผลิตหรือวันที่นำวัตถุไปวางไว้ไม่ได้ หากไม่มีข้อมูลเพิ่มเติมจากรายงานการขุดทั้งบริเวณ จึงไม่ควรเอาอายุของวัตถุแบบอื่นมาแทนชิ้นนี้

ในบัญชีที่ผู้เชี่ยวชาญจัดทำไว้ มีตัวอย่างจากยุโรปราว 130 ชิ้นเมื่อรวมเศษที่แตกหัก และนับได้ 33 ชิ้นในบริเตน ณ เวลาที่จัดทำรายงาน ตัวเลขนี้เป็นภาพรวมจากบัญชีที่ยังเพิ่มรายการใหม่ได้ ไม่ได้แปลว่าทุกชิ้นมีขนาดหรือรายละเอียดเหมือนกัน

ปัญหาคือรูปร่างอย่างเดียวบอกหน้าที่ไม่ได้ และแหล่งที่ขุดพบก็ยังไม่ชี้ไปยังการใช้แบบเดียวกัน English Heritage ระบุว่าจุดที่พบอาจอยู่ได้ทั้งในเมืองหรือชนบท และอาจเป็นสิ่งของในชีวิตประจำวันหรือของที่ฝังไปกับผู้ตาย บริบทเหล่านี้จึงยังใช้ฟันธงความหมายไม่ได้ ขณะเดียวกัน ในภาคผนวกผู้เชี่ยวชาญของรายงาน Norton Disney Hitchens ระบุว่าไม่พบคำบรรยายร่วมสมัยที่ระบุวัตถุชนิดนี้ตรง ๆ ในวรรณกรรมหรือจารึกโรมัน และไม่มีภาพที่รู้จักในประติมากรรม ภาพฝาผนัง หรือโมเสก

งานวิจัยใน Antiquaries Journal ปี 2025 ย้ำว่าไม่มีคำบรรยายร่วมสมัยที่ระบุวัตถุชนิดนี้โดยตรง แต่เสนอว่าข้อความโบราณหลายตอน รวมถึงตอนหนึ่งในงานว่าด้วยชีวิตของพีทาโกรัสที่เขียนโดย Iamblichus อาจชี้ถึงแรงบันดาลใจเบื้องหลังรูปทรง ผู้เขียนนำข้อความเหล่านั้นมาอภิปรายร่วมกับแหล่งพบในกอลและบริเตน และบันทึกของผู้เขียนโรมันที่กล่าวถึงความสนใจของดรูอิดต่อพีทาโกรัส ส่วนบทความทดลองที่ผ่านการประเมินใน EXARC เผยแพร่วันที่ 29 พฤษภาคม 2026 ใช้แบบจำลองพิมพ์สามมิติและส่วนผสมไขที่นักวิจัยเห็นว่าสมเหตุผลทางประวัติศาสตร์ หลังปรับวิธีทดลองก็ทำชิ้นไขแยกชิ้นที่ทำซ้ำได้ มีความหนาควบคุมและปุ่มนูนกลางซึ่งเหมาะรับตราประทับ ส่วนการทดลองกับเชือกพบว่าการยึดติดสม่ำเสมอขึ้น ผลเหล่านี้เป็นการทดสอบความเป็นไปได้ของการขึ้นรูปไข ไม่ใช่หลักฐานว่าดอกสิบสองหน้าถูกใช้เป็นเครื่องมือประทับตราจริง

ผู้เขียนงานทดลองเองระบุว่าแนวคิดนี้ยังไม่มีหลักฐานโบราณคดีโดยตรง การทดลองจึงบอกได้เพียงว่า “ทำได้” ไม่ได้ยืนยันว่าเป็นหน้าที่ดั้งเดิม ข้อมูลที่แน่กว่าตอนนี้คือรูปทรง วัสดุ และบริเวณที่พบ ส่วนคำตอบว่าเจ้าของใช้มันทำอะไรยังต้องรอหลักฐานที่เชื่อมวัตถุกับการใช้งานอย่างตรงไปตรงมา

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th