กระทงทุกแบบทำให้แม่น้ำสกปรกจริงไหม

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

คืนวันลอยกระทง หลายคนตั้งใจเลือกกระทงใบตองแทนโฟม บางคนเลือกขนมปังเพราะคิดว่าปลากินได้ พอปล่อยลงน้ำแล้วก็สบายใจขึ้นว่าอย่างน้อยสิ่งที่เราลอยไปคงไม่เหลือเป็นขยะนาน

แต่เช้าวันต่อมา ภาพกระทงที่ลอยรวมกันตามริมคลองก็ชวนให้คิดว่า ต่อให้ทำจากวัสดุธรรมชาติ แม่น้ำยังต้องรับของจากคนจำนวนมากในคืนเดียวอยู่ดี

คำตอบคือ กระทงทุกแบบเพิ่มวัสดุลงในแหล่งน้ำและอาจสร้างผลกระทบได้ แต่ไม่ได้หมายความว่ากระทงทุกใบทำให้น้ำเน่าเสียทันที หรือมีผลกระทบเท่ากัน ปริมาณกระทง สภาพแหล่งน้ำ ระยะเวลาที่ตกค้าง และการเก็บขึ้นมาจัดการ ล้วนมีส่วนกำหนดว่าจะเกิดปัญหามากน้อยแค่ไหน

ใบตองย่อยสลายได้ แต่ไม่ได้หายไปทันที

กระทงจากใบตองและต้นกล้วยมีข้อดีกว่าโฟมตรงที่วัสดุจากพืชย่อยสลายได้ตามธรรมชาติ และหากเก็บขึ้นมาแยกสิ่งตกแต่งออก ก็อาจนำส่วนที่เหมาะสมไปหมักเป็นปุ๋ยได้ แต่ระหว่างที่ยังลอยอยู่ กระทงเหล่านี้ก็ยังเป็นสิ่งที่เพิ่มเข้ามาในน้ำ และต้องมีคนจัดเก็บ

ยิ่งถ้ามีเข็มหมุด ลวดเย็บกระดาษ พลาสติก หรือของตกแต่งติดมาด้วย การจัดการหลังเก็บก็ซับซ้อนขึ้น ส่วนโฟมและพลาสติกคงอยู่ในสิ่งแวดล้อมได้นานกว่าวัสดุจากพืช และอาจเป็นอันตรายต่อสัตว์น้ำได้

กระทงขนมปังไม่ได้เป็นอาหารปลาทั้งหมด

ขนมปังบางส่วนอาจถูกปลากิน แต่ส่วนที่เหลือจะค่อย ๆ แตกและย่อยสลายในน้ำ กรมควบคุมมลพิษอธิบายว่า หากมีขนมปังสะสมมาก โดยเฉพาะในแหล่งน้ำนิ่งหรือแหล่งน้ำที่สกปรกอยู่แล้ว จุลินทรีย์จะใช้ออกซิเจนในการย่อยสารอินทรีย์ และอาจทำให้น้ำเสียเร็วขึ้น

สำนักงานพิทักษ์สิ่งแวดล้อมสหรัฐฯ อธิบายหลักการเดียวกันว่า การย่อยสลายสารอินทรีย์ปริมาณมากใช้ออกซิเจนที่ละลายอยู่ในน้ำ หากออกซิเจนลดต่ำ สัตว์น้ำอาจได้รับผลกระทบ อย่างไรก็ตาม การเห็นขนมปังชิ้นเดียวในน้ำยังบอกไม่ได้ว่าน้ำบริเวณนั้นเน่าเสียแล้ว ต้องดูปริมาณและสภาพน้ำด้วย

ในปี 2568 กรุงเทพมหานครจึงรณรงค์ให้งดใช้กระทงขนมปังในสวนสาธารณะที่เปิดให้ลอยกระทง พร้อมส่งเสริมวัสดุธรรมชาติและการลอยกระทงออนไลน์

หลังลอยเสร็จ กระทงยังมีคนต้องรับช่วงต่อ

ตัวเลขของกรุงเทพมหานครช่วยให้เห็นขนาดของงาน ปี 2568 เจ้าหน้าที่จัดเก็บกระทงได้ 391,027 ใบในพื้นที่กรุงเทพฯ ตัวเลขนี้นับเฉพาะที่จัดเก็บได้ ไม่ใช่จำนวนกระทงทั้งประเทศ หลังเก็บ กระทงจากวัสดุธรรมชาติบางส่วนถูกนำไปบดย่อยและส่งต่อเพื่อผลิตปุ๋ย ส่วนวัสดุอื่นอย่างโฟมถูกนำไปกำจัด

ถ้าอยากร่วมประเพณีโดยลดสิ่งที่ทิ้งลงน้ำ ทางเลือกที่ตรงที่สุดคือร่วมกิจกรรมบนฝั่งหรือลอยกระทงออนไลน์ หากต้องการลอยจริง การใช้กระทงใบเล็กจากวัสดุธรรมชาติหนึ่งใบร่วมกันทั้งครอบครัว หลีกเลี่ยงโฟม พลาสติก และของตกแต่งที่แยกยาก รวมถึงเลือกจุดที่มีระบบจัดเก็บ ก็ช่วยลดภาระได้

กระทงใบตองจึงเป็นทางเลือกที่จัดการได้ง่ายกว่าโฟมในหลายกรณี แต่คำว่า “ย่อยสลายได้” ไม่ได้แปลว่าปล่อยลงน้ำเท่าไรก็ไม่มีผล การลดจำนวนและเก็บกลับขึ้นมาจัดการยังสำคัญอยู่ดี