จังหวัดไหนมีสัดส่วนคนจนสูงที่สุดในประเทศไทย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาพูดถึงจังหวัดที่ยากจนที่สุด หลายคนอาจนึกถึงจังหวัดที่มีรายได้เฉลี่ยต่ำ หรือจังหวัดที่มีคนจนอยู่เป็นจำนวนมาก แต่สองอย่างนี้อาจให้คำตอบคนละจังหวัดกัน เพราะใช้วิธีนับต่างกัน

ถ้าเลือกดูว่าในจังหวัดหนึ่งมีประชากรกี่เปอร์เซ็นต์ที่มีรายจ่ายเพื่อการดำรงชีพต่ำกว่าเส้นความยากจน เราจะเห็นว่าปัญหากระจุกตัวอยู่ในพื้นที่ใดมากที่สุดเมื่อเทียบกับจำนวนคนในพื้นที่นั้น

ข้อมูลปี 2567 ของสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ หรือสภาพัฒน์ ระบุว่า แม่ฮ่องสอนมีสัดส่วนคนจนสูงที่สุดในประเทศ อยู่ที่ 25.69% หรือประมาณ 26 คนจากประชากรทุก 100 คน ส่วนค่าเฉลี่ยทั่วประเทศอยู่ที่ 4.89%

สัดส่วนของแม่ฮ่องสอนจึงสูงกว่าค่าเฉลี่ยทั้งประเทศประมาณ 5 เท่า ตัวเลขนี้ไม่ได้หมายความว่าคนทุกคนในจังหวัดยากจน และไม่ได้บอกว่าจังหวัดนี้มีจำนวนคนจนรวมมากที่สุด เพราะแต่ละจังหวัดมีประชากรไม่เท่ากัน

จังหวัดที่มีสัดส่วนคนจนสูงรองลงมาในปีเดียวกัน ได้แก่ ยะลา ปัตตานี และนราธิวาส ตามลำดับ สภาพัฒน์ยังระบุว่าแม่ฮ่องสอนและปัตตานีติดอยู่ใน 5 อันดับจังหวัดที่มีสัดส่วนคนจนสูงสุดต่อเนื่องอย่างน้อย 15 ปี

เส้นความยากจนวัดจากอะไร?

เกณฑ์นี้ดูจากรายจ่ายเพื่อการอุปโภคบริโภคเฉลี่ยต่อคนต่อเดือน หากต่ำกว่าเส้นความยากจนที่คำนวณไว้ ก็ถูกนับอยู่ในกลุ่มคนจนตามตัวชี้วัดนี้ โดยอาศัยข้อมูลสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือนจากสำนักงานสถิติแห่งชาติ

ปี 2567 เส้นความยากจนเฉลี่ยของประเทศไทยอยู่ที่ 3,078 บาทต่อคนต่อเดือน แต่เกณฑ์ไม่ได้เท่ากันทุกพื้นที่และทุกครัวเรือน จึงไม่ควรนำตัวเลขเฉลี่ยทั้งประเทศไปตัดสินฐานะของคนทุกคนโดยตรง

ตัวเลขรายจ่ายนี้ไม่ใช่เงินเดือนขั้นต่ำ และไม่ใช่รายได้เฉลี่ยของคนไทย เป็นเกณฑ์ทางสถิติที่ใช้ประเมินค่าใช้จ่ายสำหรับการดำรงชีพขั้นพื้นฐาน ส่วนครอบครัวที่มีรายจ่ายสูงกว่าเส้นเล็กน้อยก็อาจยังมีเงินตึงมือหรือเสี่ยงกลับไปอยู่ใต้เส้นได้

ถ้าวัดจากรายได้ จังหวัดที่ได้อันดับอาจเปลี่ยน

สำนักงานสถิติแห่งชาติรายงานข้อมูลอีกชุดหนึ่งในปี 2566 ว่า เชียงรายมีรายได้ประจำเฉลี่ยต่อครัวเรือนต่ำที่สุด ส่วนปัตตานีมีรายได้ประจำเฉลี่ยต่อคนต่ำที่สุด ตัวเลขชุดนี้วัดรายได้และใช้ข้อมูลคนละปีกับสัดส่วนคนจนปี 2567 จึงนำอันดับมาเทียบกันตรง ๆ ไม่ได้

ขนาดครอบครัวก็มีผล ครัวเรือนที่มีรายได้เท่ากัน แต่มีจำนวนสมาชิกต่างกัน ย่อมมีเงินเฉลี่ยต่อคนต่างกัน ค่าเฉลี่ยของจังหวัดยังซ่อนความแตกต่างระหว่างครัวเรือนที่มีรายได้สูงกับรายได้ต่ำเอาไว้ด้วย

สำหรับแม่ฮ่องสอน ตัวเลข 25.69% ชี้ว่ามีประชากรส่วนหนึ่งเผชิญข้อจำกัดในการใช้จ่ายขั้นพื้นฐานในสัดส่วนสูง แต่ตัวเลขเพียงตัวเดียวไม่ได้บอกสาเหตุของทุกครอบครัว การแก้ปัญหาจึงต้องดูทั้งโอกาสทำงาน รายได้ ค่าเดินทาง และการเข้าถึงบริการในแต่ละพื้นที่ควบคู่กัน

ถ้าถามว่าจังหวัดไหนจนที่สุดตาม สัดส่วนประชากรใต้เส้นความยากจน คำตอบจากข้อมูลปี 2567 คือแม่ฮ่องสอน แต่ถ้าเปลี่ยนไปวัดรายได้เฉลี่ย จำนวนคนจน หรือข้อมูลปีอื่น อันดับก็อาจเปลี่ยนตามเกณฑ์ที่ใช้