ทำไมรสเปรี้ยวถึงทำให้น้ำลายสอ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ลองนึกภาพมะม่วงดิบหั่นเป็นชิ้น ๆ วางข้างถ้วยพริกเกลือ หรือมะนาวซีกที่เพิ่งบีบจนมีน้ำไหลออกมา บางคนยังไม่ทันหยิบเข้าปากก็รู้สึกว่าน้ำลายเริ่มมาแล้ว พอกัดเข้าไปจริง ๆ ก็ยิ่งเปรี้ยวจี๊ดจนต้องหยุดเคี้ยวไปแวบหนึ่ง

อาการนี้เกิดขึ้นเร็วมาก จนดูเหมือนว่าน้ำลายในปากเพิ่มขึ้นเองทันทีที่เจอของเปรี้ยว แล้วร่างกายรู้ได้อย่างไรว่าต้องหลั่งน้ำลายออกมา?

รสเปรี้ยวกระตุ้นปฏิกิริยาตอบสนองของระบบประสาท เมื่อกรดจากอาหารสัมผัสเซลล์รับรส เซลล์จะส่งสัญญาณไปยังระบบประสาท จากนั้นร่างกายส่งสัญญาณต่อไปยังต่อมน้ำลายให้หลั่งน้ำลายเพิ่มขึ้น เราจึงรู้สึกว่าน้ำลายสอนั่นเอง

ตั้งแต่ของเปรี้ยวแตะลิ้น เกิดอะไรขึ้นบ้าง

ความเปรี้ยวที่เรารู้สึกสัมพันธ์กับกรดในอาหาร อย่างมะนาวก็มีกรดซิตริก เมื่ออาหารผสมกับน้ำลายในปาก กรดจะกระตุ้นเซลล์รับรสเปรี้ยวที่อยู่ในตุ่มรับรส

บทความทบทวนเรื่องกลไกการรับรสเปรี้ยวอธิบายว่า เซลล์กลุ่มนี้ตรวจจับกรดและส่งสัญญาณผ่านเส้นประสาทรับรสไปยังสมอง ขณะที่บทความทบทวนเรื่องการหลั่งน้ำลายอธิบายว่า การหลั่งน้ำลายเป็นปฏิกิริยาที่ควบคุมผ่านระบบประสาท และปริมาณที่หลั่งขึ้นอยู่กับชนิดและความเข้มของรส รวมถึงการเคี้ยวและการสัมผัสในปาก

ต่อมน้ำลายจึงไม่ได้ทำงานเพราะกรดไหลไปถึงต่อมโดยตรง แต่ได้รับคำสั่งผ่านเส้นประสาท รสชาติอื่นและการเคี้ยวก็ช่วยกระตุ้นน้ำลายได้เช่นกัน เพียงแต่รสเปรี้ยวมักกระตุ้นได้เด่นจนเราสังเกตง่าย

น้ำลายที่เพิ่มขึ้นช่วยอะไรเรา

น้ำลายช่วยให้อาหารชุ่มและเคี้ยวกลืนง่ายขึ้น อีกทั้งช่วยชะล้างสารต่าง ๆ ในปาก น้ำลายยังมีสารที่ช่วยลดความเป็นกรด จึงเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสภาพแวดล้อมในช่องปากตามธรรมชาติ

อย่างไรก็ตาม การมีน้ำลายเพิ่มไม่ได้หมายความว่าฟันจะปลอดภัยจากกรดเสมอไป หากจิบหรืออมอาหารและเครื่องดื่มเปรี้ยวอยู่บ่อย ๆ ฟันก็ยังสัมผัสกรดซ้ำได้ การดื่มน้ำเปล่าหลังรับประทานช่วยชะล้างสิ่งตกค้างในปากได้

แค่นึกถึงมะนาว ทำไมน้ำลายก็มาด้วย?

ตอนที่ยังไม่ได้ชิม ไม่มีกรดไปกระตุ้นเซลล์รับรสโดยตรง แต่ภาพ กลิ่น หรือแม้แต่ความคิดถึงอาหารที่เคยกิน สามารถทำให้ร่างกายเตรียมพร้อมรับอาหารได้ สมองเชื่อมโยงสิ่งเหล่านั้นกับประสบการณ์รสชาติที่ผ่านมา แล้วมีส่วนกระตุ้นการหลั่งน้ำลาย

ลองนึกถึงตอนเห็นคนหั่นมะม่วงดิบเป็นชิ้นบาง ๆ บางคนอาจรู้สึกน้ำลายสอทันที ขณะที่อีกคนไม่รู้สึกอะไรเป็นพิเศษ ทั้งสองอย่างเกิดขึ้นได้ เพราะการตอบสนองของแต่ละคนไม่เท่ากัน

ครั้งต่อไปที่กินของเปรี้ยวแล้วน้ำลายสอ สิ่งที่เกิดขึ้นคือการทำงานต่อเนื่องกันของเซลล์รับรส ระบบประสาท และต่อมน้ำลาย ส่วนน้ำลายที่ออกมาก็ช่วยให้อาหารเคลื่อนผ่านปากได้ง่ายขึ้น และช่วยดูแลสภาพในช่องปากไปพร้อมกัน