นายกรัฐมนตรีไทยคนไหนดำรงตำแหน่งสั้นที่สุดและยาวที่สุด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถ้าลองเปิดรายชื่อนายกรัฐมนตรีไทยย้อนหลัง จะพบว่าบางคนอยู่ในตำแหน่งนานหลายปี ขณะที่บางคนเพิ่งเข้ามาทำงานได้ไม่นานก็ต้องส่งต่อเก้าอี้ให้คนถัดไป

เมื่อนับระยะเวลาดำรงตำแหน่งรวมของแต่ละคน โดยไม่นับผู้รักษาการแทนนายกรัฐมนตรี สถิติทั้งสองด้านต่างกันมากจนน่าประหลาดใจ

คนที่ดำรงตำแหน่งสั้นที่สุดคือ ทวี บุณยเกตุ นายกรัฐมนตรีคนที่ 5 อยู่ในตำแหน่ง 17 วัน ส่วนคนที่ดำรงตำแหน่งรวมยาวนานที่สุดคือ จอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีคนที่ 3 รวมประมาณ 15 ปี

ทวี บุณยเกตุ กับตำแหน่งนายกฯ 17 วัน

ทวี บุณยเกตุ เข้ารับตำแหน่งเมื่อวันที่ 31 สิงหาคม 2488 และพ้นจากตำแหน่งวันที่ 17 กันยายนปีเดียวกัน สถาบันพระปกเกล้าระบุระยะเวลาว่า 17 วัน จึงเป็นที่มาของฉายา “นายกฯ 17 วัน”

บางแหล่งระบุว่า 18 วัน เพราะนับรวมทั้งวันแรกและวันสุดท้าย ส่วนตัวเลข 17 วันเป็นการนับผลต่างระหว่างวันที่ ทั้งสองตัวเลขอ้างถึงช่วงเวลาเดียวกัน

ช่วงนั้นประเทศไทยกำลังเปลี่ยนผ่านหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 สถาบันพระปกเกล้าอธิบายว่า ทวีเข้ารับตำแหน่งระหว่างรอให้หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช เอกอัครราชทูตไทยประจำกรุงวอชิงตันเดินทางกลับมารับตำแหน่ง เพื่อรับภารกิจสำคัญด้านความสัมพันธ์กับฝ่ายสัมพันธมิตร ทวีจึงเป็นที่รู้จักอีกชื่อหนึ่งว่า “นายกฯ ขัดตาทัพ”

แม้อยู่ในตำแหน่งไม่นาน รัฐบาลของทวีก็แถลงนโยบายต่อสภาผู้แทนราษฎร โดยเน้นการปกครองตามระบอบประชาธิปไตย การปฏิบัติตามประกาศสันติภาพ และการรักษาความสงบภายในประเทศ สถาบันปรีดี พนมยงค์ระบุว่า คณะรัฐมนตรีประชุมกัน 3 ครั้งในช่วงวันที่ 1–17 กันยายน และพิจารณาเรื่องต่าง ๆ รวม 28 เรื่อง

ก่อนเป็นนายกรัฐมนตรี ทวียังเป็นสมาชิกคณะราษฎรสายพลเรือน และมีบทบาทในขบวนการเสรีไทยด้วย ชีวิตทางการเมืองของเขาจึงยาวนานกว่าช่วงเวลาที่นั่งเก้าอี้นายกฯ มาก

จอมพล ป. พิบูลสงคราม อยู่ยาวนานที่สุดเมื่อรวมทุกช่วง

อีกด้านหนึ่งของสถิติคือ จอมพล ป. พิบูลสงคราม ซึ่งกลับมาดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีสองช่วงใหญ่ ได้แก่ 16 ธันวาคม 2481–1 สิงหาคม 2487 และ 8 เมษายน 2491–16 กันยายน 2500

สถาบันพระปกเกล้าระบุว่า เมื่อรวมระยะเวลาที่ดำรงตำแหน่งแล้ว จอมพล ป. อยู่ในตำแหน่ง 14 ปี 11 เดือน 18 วัน และนับได้ 8 สมัยตามการแบ่งชุดรัฐบาล ตัวเลขนี้เป็นเวลารวม ไม่ใช่การอยู่ในตำแหน่งต่อเนื่องกันตลอดเกือบ 15 ปี

ในยุคของจอมพล ป. มีนโยบายรัฐนิยมหลายด้าน รวมถึงการส่งเสริมแนวคิดชาตินิยมและการเปลี่ยนชื่อประเทศจากสยามเป็นไทย ช่วงเวลาดังกล่าวยังครอบคลุมสงครามโลกครั้งที่ 2 และความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองหลังสงคราม จนการดำรงตำแหน่งช่วงหลังสิ้นสุดลงจากการรัฐประหารในปี 2500

ระยะเวลาของทั้งสองคนจึงชวนให้เห็นภาพการเมืองไทยต่างยุคกัน ทวีเข้ามารับภารกิจช่วงเปลี่ยนผ่านเพียง 17 วัน ขณะที่จอมพล ป. เป็นผู้นำรัฐบาลหลายชุดและอยู่ในอำนาจรวมเกือบ 15 ปี ทั้งนี้ ความยาวของเวลาบอกได้ว่าใครดำรงตำแหน่งนานเท่าไร แต่การประเมินผลงานและผลกระทบต้องดูเหตุการณ์และนโยบายในแต่ละช่วงประกอบกันด้วย